Cilt 5, Sayı 20 (Kış II 2016)

Araştırma Makalesi

Türklerde Ölüm Anlayışının Çağdaş Türk Resminde Göstergebilimsel Açıdan İncelenmesi

Yayımlandı 31.01.2016

Cilt 5 Sayı 20 kapak

Öz

Ölüm anlayışının temelinde, toplumun sahip olduğu inanç sistemi yer almaktadır. Bu nedenle ölümün sanattaki yerini görebilmek için öncelikle tanımını, dinlerdeki ve felsefedeki yerini, ayrıca çağlar boyunca yüklendiği anlamları bilmek gereklidir. Tüm kavramlarla birlikte ölüm ve sanat ilişkisi kapsamında üretilen sanat eserlerinden örnekleri incelenerek, ölüm anlayışının, çalışmanın temelini oluşturan sanatçılara etkisini belirlemek ve çağdaş Türk resminde Türklerde ölüm anlayışına bağlı gelişen sembol ya da imgelerin göstergebilimsel açıdan incelenmesi gerkmektedir. Bu göstergelerin incelenmesinde ölüm temasının sanatçıların bilinçaltının içsel bir şekilde dışavurumunun olup olmadığı ya da özgün bir bilinçle ele alınıp alınmadığının araştırılması hedeflenmiştir. Bu bağlamda birçok çağdaş Türk sanatçısının resimleri incelenmiş, literatür taraması, eser analizi ve röportaj yöntemiyle sonuca varılmıştır. Buna göre; kimi sanatçıların ölüm anlayışına ait sembol ya da imgeleri bir bilinç dahilinde ele aldıkları, kim sanatçıların ise plastik açıdan biçim ve form kaygısı ile yaklaştıkları tespit edilmiştir. Çağdaş Türk resmi ve ölüm anlayışı ile olan etkileşimlerine yönelik tespitlerde, ölüm anlayışına ait imge ve sembollerin, gerek biçim olarak, gerek plastik bir ifade unsuru olarak kullanılmasıyla sanatçıların bu kavram ve kültürlerden beslendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler Türk resmi, sanat, ölüm, sembol, göstergebilim

Abstract

A Semiotic Examination of Turkish People's Concept of Death in Modern Turkish Painting

The concept of death is based on the belief system of societies. Therefore, the definition of death, its importance in religion and philoso-phy and the meanings attributed to it throughout the centuries should be known to understand its place in the arts. To examine examples of artworks that concern the relationship between death and art relationship along with all concepts, to determine the effect of the concept of death on the artists in the study and to do a semiotic analysis of the symbols and imageries devel-oped in modern Turkish painting based on Turkish people's concept of death. The analysis of these signs also examined the concept of death as an inner expression of artists' subconscious and its depiction as an original awareness. Thus, many modern Turkish artists' paintings were examined, and methods such as literature review, artwork analysis and interview were used to draw conclusions. The study found that some artists embraced symbols or imageries relating to the concept of death in a conscious manner, while other artists approached the concept of death as a plastic aspect by taking style and form into consideration. The study found that the interaction between modern Turkish painting and the concept of death led artists to sustain their work with this concepts and cultures by using imageries and symbols relating to it as a form or an element of plastic expression..

Keywords Turkish painting, art, death, symbols, semiotics

PDF

Kaynakça

  1. Akman, Eyüp., (2003), “Türk Kültüründe ve Azerbaycan Destanlarında At”, Kastamonu Eğitim Dergisi, 11, 1, ss. 233 - 248.
  2. Alakuş, Ali Osman., (1997), Kaligrafinin Modern Türk Resmine Etkisi Sürecinde Erol Akyavaş, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. Ayvazoğlu, Beşir., (1989), İslam Estetiği Ve İnsan, Çağ Yayınları, İstanbul, Çağ Yayınları.
  4. Candan, Ergun., (2006), Türklerin Kültür Kökenleri, 6. Baskı, İstanbul, Sınır Ötesi Yayınları.
  5. Cevizci, Ahmet., (1989) Platon, Phaidon, Ankara, Gündoğan Yayınları.
  6. Champdor, Albert., (2006), Mısır'ın Ölüler Kitabı, Çev. Suat Tansuğ, İstanbul, Ruh ve Madde Yayınları.
  7. Dalkıran, Ahmet., (2010) “Çağdaş Türk resminde Şamanist Etkiler”, Doktora Tezi, Selçuk Ü.Sosyal Bilimler Enstitüsü
  8. Elıade, Mircea., (2000), Şamanizm, Çev. İsmet Birkan, İstanbul, İmge Kitabevi.
  9. Elıade, Mircea., (2003a), Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi I -Taş Devrinden Eleusis Mysteria’larına, Çev. Ali Berktay, 1. Basım, İstanbul, Kabalcı Yayınevi.
  10. Elıade, Mircea., (2003b), Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi III- Muhammed’den Reform Çağına, Çev. Ali Berktay, 1. Baskı, İstanbul, Kabalcı Yayınevi.
  11. Elmas, Hüseyin., (2000), Çağdaş Türk Resminde Minyatür Etkileri 1. Baskı. Konya, İl Kültür Müdürlüğü Yayınları.
  12. Erkman, Fatma., (1987), Göstergebilime Giriş, 1. Baskı, Ankara, Alan Yayıncılık.
  13. Eröz, Mehmet., (1992), Eski Türk Dini (Gök Tanrı İnancı) ve Alevîlik Bektaşîlik, İstanbul, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları.
  14. Esin, Emel., (1997), Türk Kültür Tarihi, Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  15. Freud, S., (1999), Sanat ve Edebiyat, Çev. E. Kapkın-A.T. Kapkın. İstanbul, Payel Yayınevi.
  16. Giray, Kıymet., (1999), Aydın Ayan, İstanbul, Türkiye İş Bankası Yayınları.
  17. Güçlü A - Uzun E., (2003), Felsefe Sözlüğü, 2. Baskı, Ankara, Bilim ve Sanat Yayınları.
  18. Guiraud, Pierre., (1994), Göstergebilim, Çev. Mehmet Yalçın, 2. Baskı, İstanbul, İmge Kitabevi.
  19. Günay, Enver., (1998), Din Sosyolojisi, İstanbul, İnsan Yayınları.
  20. Hasan, Kıran., (2010) http://www.turkishpaintings.com/index.php?p=65&l=1, Erişim Tarihi: 24.06.2010.
  21. İnan, Abdülkadir., (1995), Tarihte ve Bugün Şamanizm-Materyaller ve Araştırmalar, 4. Baskı, Ankara,Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  22. Kafesoğlu, İbrahim., (2002), Türk Milli Kültürü, 22. Baskı,İstanbul, Ötüken Neşriyat.
  23. Karaca, Faruk., (2000), Ölüm Psikolojisi, İstanbul, Beyan Yayınları.
  24. Kaşgarlı, Mahmut., (2012), Divan-ü Lügat-it Türk, Çev. Fuat Bozkurt, 1.Baskı, Konya, Eğitim Kitabevi.
  25. Katar, Mehmet., (2009), Dinler Tarihi İlahiyat Ön lisans Programı Kitabı, Eskişehir.
  26. Küçük, Abdurrahman - Tümer, Günay., (1997), Dinler Tarihi, 3. Baskı, Ankara, Ocak Yayınları.
  27. Lepp, Ignace., (1968), Death and Üs Mysteries, Tran. Bernard Murcland, New York, McMilan Publishing.
  28. Magill, N. Frank., (1971), Egzistansiyalist Felsefenin Beş Klasiği, İstanbul, Dergah Yayınları.
  29. Malpas, Jeff, Solomon, R., (2006),Ölüm ve Felsefe, Çev. Nur Küçük, İstanbul, İthaki Yayınları.
  30. Morgenthau, Hans. J., (1980), “Death in The Nuclear Age”, in Death and Dying, Ed: David L. Bender- Richard Hagen, Minnesota, Greenhaven Press.
  31. Onbulak, Sinan., (1975), Ruhi Olayları ve Ölümden Sonrası, İstanbul, Dilek Yayınevi.
  32. Roux, Jean-Paul., (1999), Altay Türklerinde Ölüm, Çev. Aykut Kazancıgil, İstanbul, Kabalcı Yayınevi.
  33. Roux, Jean-Poul., (1994), Türklerin ve Moğolların Eski Dini, Çev. Aykut Kazancıgil, İstanbul, İşaret Yayınları.
  34. Sarıkçıoğlu, Ekrem., (1999), Başlangıçtan Günümüze Dinler Tarihi, 3.Baskı, Isparta, Kardelen Kitabevi.
  35. Schaerez, R., (1953) Çağdaş Filozoflarda Ölümün anlamı, Çev. Faik Dranaz, İstanbul.
  36. Şener, Cemal., (2003), Şamanizm,Türklerin İslamiyet‟Ten Önceki Dini 13. Baskı, İstanbul, Etik Yayınları.
  37. Solomon, Robert C., (2006), “Ölüm Fetişizmi, Marazi Tekbencilik”, J. Malpas, R. Solomon, Ölüm ve Felsefe , Çev. Nur Küçük, İstanbul, İthaki Yayınları.
  38. Taş, Mutluhan., (2010) “XIII. Yüzyılda Anadolu’da Hâkim Olan Tasavvuf Düşüncelerinin 1980 Sonrası Çağdaş Türk Resim Sanatına Yansımaları”, Doktora Tezi, Selçuk Ü.Sosyal Bilimler Enstitüsü
  39. Topaloğlu, Aydın., (2002), Ateizm ve Eleştirisi, Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  40. Uraz, Murat., (1994), Türk Mitolojisi , 2. Baskı, İstanbul, Düşünen Adam Yayınları.
  41. Yücel, Erdem., (2000), İslam Öncesi Türk Sanatı, İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  42. Yudahin, K.K., (1998), Kırgız Sözlüğü II, Çev. Abdullah Battal Taymaz, Ankara, Türk Dil Kurumu Yayınları.