Türk Halk Giyiminde Kullanılan Süslemelere Tipolojik Bir Yaklaşım

Türk halk giyim kuşamı kumaş, model, kalıp, birleştirme, astarlama gibi özelliklerinin yanı sıra, süsleme ve işleme teknikleri ile de çeşitlilik göstermektedir. Zengin kumaş ve süsleme özellikleri ile çok sayıda parçadan oluşan Türk halk giyim kuşamı, başa, bedene ve ayağa giyilenler ile giysileri tamamlayan takılar ve süslemelerden oluşmaktadır. Gelenekli yaşamda kullanılan giysiler, bölgenin coğrafik ve sosyal yapısı ile birlikte gelenekler, görenekler, kişilerin yaşam tarzları, felsefeleri gibi birçok faktör ile şekillenmiş ve çeşitlenmiştir. Tasarım ögeleri ve süsleme özellikleri, söz konusu giysilerin işlevsel özelliklerinin yanı sıra iletişim aracı olarak kullanılmasını da gerekli kılmıştır.

Türkler giysilerini oluştururken genellikle giysilerin model ayrıntılarından daha çok süsleme ayrıntılarına önem vermişlerdir. Diğer gelenekli sanat dallarında olduğu gibi halk giysileri üzerindeki süslemeler genellikle cinsellik, doğurganlık, nazar, bereket, umut, özlem, korku, sevgi, gibi duyguların ve inançların doğrultusunda şekillendirilmiştir. Bu nedenle süslemeler giysilerin kültürel değerini artırmaktadır. Türklerin benzer özellik gösteren basit kesimli giysilerini iki veya dört kat üst üste giyerek oluşturdukları katlı giyim özellikleri, aynı zamanda süslenme biçimlerini de oluşturmuştur.

Türk halk giyim kuşamında, sanatsal ve estetik değerlerinin yanı sıra içerdikleri anlam ve verdikleri mesaj açısından da önemli bir yeri olan süslemelerin, tipolojik yaklaşımla incelendiği bu çalışmada; 19. Yüz yıldan günümüze kadar ulaşılabilen Türk halk giysilerinin gerçek örnekleri ve fotoğrafları incelenerek, giysilerde kullanılan süs ve süsleme özellikleri, uygulama tekniği açısından altı grup altında sınıflandırılmıştır. Bu tipolojik sınıflandırma örneklerle açıklanarak yorumlanmıştır.

Turkish folk costumes also vary with adornment and brode technique alongside fabric, pattern, mold, assembly, and laminating. Turkish folk costumes which comprise of a lot of different piece with plenty of fabric and ornament features consist of jewelries and ornaments, which wear to head, body and foot. Clothes, used in traditional life, shaped and changed with people’s lifestyle and philosophy, traditions with social and geographical feature of region. When the design elements and ornament features were also on the agenda, alongside the functional features of clothes, these clothes used as a communication tool.

While Turkish people creating their clothes, they generally gave importance to ornament features than pattern features. As in other branches in traditional arts, ornaments in folk clothes generally were shaped in accordance with emotions, such as; sexuality, fertility, evil eye, hope, longing, fear, love, and beliefs. Therefore, ornaments increase cultural value of clothes. The layering feature of clothing, which is consisted of simple cut costumes that dressed two or four times in a row, is also constituted the ornament forms of the clothes.

In Turkish folk clothing and dressing, besides artistic and esthetics values, ornaments have an important role for meanings and the messages. In this work, which is analyzed with typological approach, the real examples of Turkish folk clothes, extended from 19th century to today, was classified into six groups by examining photographs, the features of ornaments and application techniques. This typological classification was explained by giving examples.