Geleneğin İzleri: Türk Müziği Saz Eserlerinde Bestecilik Sürekliliğinin Analizi

Türk müziği formlarından olan peşrev, saz musikisinin tarihsel süreç içerisinde süreklilik gösteren temel formlarından biridir. Farklı dönemlerde bestelenmiş peşrevler incelendiğinde, formun geleneksel özelliklerinin korunmasının yanı sıra bestecilerin bireysel üslup özelliklerinin de eserlere yansıdığı görülmektedir. Bu durum geleneksel bestecilik anlayışının varlığı ile birlikte farklı dönem bestecilerinin formlara bakış açısının olduğunu göstermektedir. Bu araştırma farklı dönemlerde yaşamış bestekarların karcığar makamda bestelemiş olduğu peşrevlerin arasında bulunan benzerliğin, geleneksel bestecilik anlayışında sürekliliği araştırmak amacıyla yapılmıştır. Türk müziği bestecilerinin geleneksel bestecilik anlayışında ortaklaştığı unsurlar tespit edilip klasik Türk müziğinin devamlılığı ve sürekliliği noktasında yeniden yorumlama ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Sultan I. Mahmud, Kemençeci Nikolaki, Tanburi Ali Efendi ve Refik Fersan tarafından bestelenmiş dört Karcığar peşrevi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Eserler makam seyri, çeşni ve geçki kullanımları, perde hareketleri ve ezgisel yönelimler bakımından analiz edilmiştir. Yapılan karşılaştırmalı analiz sonucunda, farklı dönemlere ait peşrevlerde Karcığar makamının temel seyir özellikleri ile belirli çeşni ve ezgisel hareketlerin korunduğunu; buna karşılık bestecilerin bu geleneksel yapıyı bireysel üslup özellikleri doğrultusunda farklılaştırdıklarını göstermektedir.

The peşrev, one of the traditional forms of Turkish music, is among the fundamental instrumental forms that have retained their continuity throughout history. An examination of peşrevs composed in different periods shows that the traditional characteristics of the form have been preserved, while the individual stylistic features of composers are also reflected in their works. This points both to the continuity of a traditional compositional approach and to the distinctive perspectives that composers of different periods brought to musical forms. This study investigates the continuity of the traditional compositional approach by examining the similarities among peşrevs composed in the Karcığar makam by composers who lived in different historical periods. It seeks to identify the musical elements that composers share within the traditional compositional framework of Turkish music and to interpret these elements in relation to the continuity and preservation of Classical Turkish Music. The research was conducted through document analysis within a qualitative research framework. Four Karcığar peşrevs composed by Sultan Mahmud I, Kemençeci Nikolaki, Tanburi Ali Efendi, and Refik Fersan were examined comparatively. The works were analyzed in terms of makam progression (seyir), the use of çeşni and modulations, pitch movements, and melodic contours. The comparative analysis showed that the fundamental seyir characteristics of the Karcığar makam, along with certain çeşni structures and melodic movements, have been preserved in peşrevs from different periods, while composers have differentiated these traditional structures in accordance with their individual styles.