Cilt 4, Sayı 18 (Güz 2015)

Araştırma Makalesi

Altay Dillerinde Edilgenlik Eki

Yayımlandı 05.10.2015

  • Selda Karaşlar Millî Eğitim Bakanlığı
Cilt 4 Sayı 18 kapak

Öz

Altay dilleriyle ilgili Altayistler günümüze kadar birçok çalışma yapmışlardır. Altayistler Altay dilleri arasındaki akrabalığı araştırmak için fonetik ve morfolojik olarak birçok denklik kurmuşlardır. Yapılan bu çalışmalar sonucu Altay dillerinin akrabalığı konusunda olumlu ve olumsuz görüşler ortaya çıkmıştır. Altay dillerinin morfolojisi üzerine pek çok çalışma bulunmakla birlikte Altay dillerindeki edilgenlik eki üzerine yapılan araştırmalar sınırlı sayıdadır. Edilgenlik eki üzerine başlıca Ramstedt, Poppe, Benzing, Gronbech, Clauson, Talat Tekin, Choi’nin araştırmaları bulunmaktadır.

Bu makalede Altay dillerinde edilgenlik eki üzerine yapılan araştırmalara yer verilmiş ve bu araştırmalardan hareketle edilgenlik ekinin Altay dillerindeki durumu değerlendirilmiştir. Bununla beraber edilgenlik ekinin tarihi ve günümüz Türk dillerindeki gelişimleri örneklerle tanıklanmaya çalışılmıştır. Bu inceleme sonunda edilgenlik ekinin çatı eki olarak çoğunlukla tarihi ve günümüz Türk dillerindeki tanıklandığı görülmüştür. Altay dillerinden Moğolca, Mancu-Tunguzca, Japoncada edilgenlik ekinin farklı eklerle sağlandığı, sadece Korecede ek oluşturucu /-l-/ sesinin edilgenlik anlamı katabileceği değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler Altay Dilleri, Tarihi ve Günümüz Türk Dilleri, Edilgenlik Eki, Morfoloji

Abstract

Altaic Languages Passivity Suffix

The Altaist conducted a lot of researches on Altaic languages. To investigate the relationship between the Altaic languages they have established many phonological and morphological correlations. As a result of these researches, both positive and negative views on the relationship of the Altaic languages has been determined. Although there are many studies on the morphology of the Altaic languages studies on passivity suffix is limited. These studies on passivity suffix are conducted by Ramstedt, Poppe, Benzing, Gronbech, Clauson, Talat Tekin, Choi.

The paper includes studies on the passivity suffix of the Altaic languages and depending on these studies, the situation of passivity suffix of the Altaic languages is analyzed. Furthermore, the development of passivity suffix in the old and today Turkish languages is tried to be proved with the help of some examples. As a result of the research, passivity suffix is proved mostly as voice suffix in old and today Turkish language. In Mongolian, Manchu-Tungusic and Japanese passive sentences are made with different suffixes but in Korean language voice of “I” can make a passive meaning to the sentence.

Keywords Altaic Languages, Old and Today Turkish Languages, Passivity Suffix, Morphology

PDF

Kaynakça

  1. Arat, R.R. Kutadgu Bilig I Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.
  2. Ata, Aysu. Nāśırü’d-dĮn Bin Burhânü’d-din Rabġûzî. Ķıśaśü'l-Enbiyâ I. (Giriş-Metin- Tıpkıbasım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1997.
  3. Atalay, Besim. Divanü Lûgati-it-Türk Tercümesi. C. I-IV. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. 1988-1999.
  4. Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1995.
  5. Benzing, J. Die Tungusischen Sprachen Versuch einer vergleichenden Grammatik. Wiesbaden, 1955.
  6. Choi, H. W. Türkçe ile Korecenin Karşılaştırmalı Morfolojisi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi. Ankara, 1989.
  7. Clauson, S. Gerhard. Turkish and Mongolian Studies. London, 1962.
  8. Clauson, S. Gerhard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford, 1972.
  9. Doerfer, G. Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen I-IV. Wiesbaden, 1963- 1975.
  10. Eckmann, János. Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar. (Haz. Osman Fikri Sertkaya). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1996.
  11. Eckmann, János. Çağatayca El Kitabı (Çev. Günay Karaağaç). İstanbul: Kesit Yayınları, 2009.
  12. Ercilasun, Ahmet B. Türk Lehçeleri Grameri. Ankara: Akçağ Yayınları, 2007.
  13. Erdal, Mercal. Old Turkic Word Formation, A Functional Approach to the lexicon, Vol. I-II, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1991.
  14. Ergin, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınları, 1993.
  15. Gabain, A. Von. Eski Türkçenin Grameri. (Çev. Mehmet Akalın). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1988.
  16. Gronbech, K. An Introduction to Classical Mongolian. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1993.
  17. Gülsevin, Gürer. Eski Anadolu Türkçesinde Ekler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1997.
  18. Güner, Galip. Kıpçak Türkçesi Grameri. İstanbul: Kesit Yayınları, 2013.
  19. Hacıeminoğlu, Necmettin. Kutb’un Husrev ü Şirin’î ve Dil Husisiyetleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2000.
  20. Kara, Mehmet. Türkmence (Giriş-Gramer-Metinler-Sözlük). Ankara: Akçağ Yayınları, 2001.
  21. Özyetgin, A. Melek. Ebū Ĥayyān, Kitâbu’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk Fiil: Tarihî- Karşılaştırmalı Bir Gramer ve Sözlük Denemesi, Ankara: Köksav Yayınları, 2001.
  22. Poppe, N. Introduction to Mongolian Comperative Studies. Helsinki, 1955.
  23. Poppe, N. Vergleıchende Grammatik der Altaıschen Sprachen. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1960.
  24. Poppe, N. Introduction to Altaic Linguistics, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1965.
  25. Ramstedt, G. J. Einführung in die Altaische Sprachwissenschaft. II Formenlehre. (Haz. Pentti Aalto). Helsinki, 1952.
  26. Räsänen, M. Materialien zur Morfologie der türkischen Spachen. Helsinki, 1957.
  27. Tekin, Tekin. Japonca ve Altay Dilleri. Ankara: Doruk Yayınları, 1993.
  28. Tekin, Talat. Orhon Türkçesi Grameri. İstanbul: Türk Dilleri Araştırma Dizisi, 2003.
  29. Tekin, Talat ve Ölmez, Mehmet. Türk Dilleri Giriş. İstanbul: Simurg Yayınları, 1999.
  30. Tezcan, Semih ve Zülfikar, Hamza. Nehcü’l–Ferâdis Cennetlerin Açık Yolu I–II (Metin). Çeviriyazı J.Eckmann. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. 1995.