Cilt 4, Sayı 16 (Bahar 2015)

Araştırma Makalesi

Türk İkonografisinde Kartal Motifi ve Çağdaş Türk Resmine Yansımaları

Yayımlandı 20.04.2015

Cilt 4 Sayı 16 kapak

Öz

Anadolu’da ve dünyanın diğer bölgelerinde kurulmuş birçok medeniyetin dini ve sosyal yaşantısı içinde kartalın kültürel bir değer, bir sembol (rumuz, timsal, simge) olarak önemli bir yere sahip olduğu düşünülmektedir. Hâkimiyeti, gücü, otoriteyi, iyiliği, özgürlüğü, yiğitliği, koruyucu ruhu, asaleti, güneşi, talih ve bilginliği temsil eden bu sembol aynı zamanda gelecekten haber veren kuş olarak da kabul edilmiştir. Asırlar boyunca kültürlerin içinde varlığını sürdüren kartal imgesi, zaman içinde stilize edilerek görselliğe dönüştürülmüş, kullanıldıkları alanlarda simgeleştirilen bu öğe, tek ya da çift başlı kartal olarak işlemelerde kullanılmıştır. Türk kültüründeki güçlü varlığını Türk resim sanatı içinde sürdürebilme açısından nasıl ele alındığı araştırılmıştır. Geleneği ve zengin birikimiyle 1923’ten günümüze geçen süreç de kendine özgü plastik diliyle ele alınıp yorumlanışı incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler Çağdaş Türk Resmi, sembolizm, kartal imgesi, Şamanizm

Abstract

Eagle Symbol in Turkish Iconography and It's Reflection to the Contemporary Turkish Painting

It's been thought that eagle has an important place as a cultural value, a symbol (nickname, soul, symbol) in Anatolia and established in other regions of the world in the religious and social life of many civilization. This symbol has been accepted as the bird which brings news from the future also this symbol represent domination, power, authority, goodness, freedom, barvery, protective spirit, nobility, sun, fate, and scholarship. The eagle symbol which has been subsisted throughout centuries, has been transformed into stylized visuals. This visuals which have been symbolized in areas where they been also used as one or two headed eagle in patterns. It has been studied that eagle symbols's strong presence in the Turkish culture dealt with in terms of the sustainability of Turkish art. It has been examined that eagle symbol's handled with unique plastic language interpretation in the process of since 1923 to the present with tradition and rich history.

Keywords Contemporary Turkish Painting, symbolism, eagle symbol, Shamanism

PDF

Kaynakça

  1. Alsan, Şenay. Türk Mimari Süsleme Sanatlarında Mitolojik Kaynaklı Hayvan Figürleri. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2005.
  2. Arseven, Esat, Celal. Sanat Ansiklopedisi II. Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1965.
  3. Arslan, Ahmet, Ali. “Türk Şamanizminin Kaynağına Doğru”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14 / 2005: 57–74.
  4. Arslan, Sevim. “Resmin Dokunması”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27 / 2012: 46-57.
  5. Armutak, Altan. “Doğu Ve Bati Mitolojilerinde Hayvan Motifi II. Sürüngenler, Balıklar, Kanatlılar ve Mitolojik Hayvanlar”. İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi 30(2) (2004): 143-157.
  6. Aytekin, Osman. “Çile ve Umudun Ressamı Mehmet Başbuğ ile sanatı üzerine”, Genç Kardelen Kültür Sanat Edebiyat dergisi, 11 (Kasım 2006): 20-23.
  7. Başkan, Seyfi, “Türk Resmine Yansıyan Tarih, Ya da Tarihselcilik Arayışları”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (Mayıs 2007): 91-110.
  8. Bek, Güler, “Çağdaş Türk Sanatında “Ulusallık / Evrensellik”Sorunsalı ve Bazı Temel Yaklaşımlar”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (Mayıs 2008): 117–129.
  9. Çoruhlu, Yasar. Türk Sanatının Anahatları. İstanbul: Kabalcı yayınları, 2002.
  10. Çoruhlu, Yaşar. Türk Resim Sanatında Hayvan Sembolizmi. İstanbul: Seyran Yayınevi, (1995a).
  11. Çoruhlu, Yaşar. Haziran 1995, "Yırtıcı Olmayan Kuşların Sembolizmi 1", Türk Dünyası Tarih Dergisi, 102 (1995b): 53-60.
  12. Dalkıran, Ahmet. “Türk Kültüründe Tek ve Çift Başlı Kartal Figürlerinin İkonografisi ve Anadolu Selçuklu Sanatına Yansıması”, Uluslar arası Türk Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri, Üsküp: MATÜSİ, TEB Yayınları 6, Mayıs 2009.
  13. Dalkıran, Ahmet. Çağdaş Türk Resminde Şamanist Etkiler, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2010.
  14. Elmas, Hüseyin.“Rauf Tuncer’ İn Resimleri Üzerine”. Ankara: Devlet Güzel Sanatlar Galerisi Resim Sergisi Katoloğu, 2005.
  15. Ercilasun, Ahmet, B. “Oğuz Boy Adlarının Etimolojisi”. Dil Araştırmaları Dergisi, 3 (Güz 2008): 9–25.
  16. Erdem, Mine. Kubad-Abad Saray Çinilerindeki Hayvan Motiflerinin İkonografisi, Simgesel Anlamı ve Günümüz Seramiğinde Yorumları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
  17. Ergin, Hatice. Kübra. Dışavurumcu Türk Resminde Biçim Bozma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  18. Giray, Kıymet. “1914 Kuşağı” Maddesi”. Thema Larousse. Cilt.6, Ankara, 1993.
  19. Günbilen, Serdar, Fütfi. Cihat Burak Resimlerinde Epik Anlatı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
  20. Gürçağlar, Aykut. “Gelenek-Evrensellik, İmgelem-Gerçekçilik: Cihat Burak”, Antik & Dekor, Antika, Dekorasyon ve Sanat Dergisi, 82 (2004): 86-94.
  21. Güven, Serdar. Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesinde 1914 Kuşağı, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği ve d grubu ressamlar, Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  22. İnan, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Samanizm. Ankara: TTK Yayınları, 2.baskı, 1972.
  23. İrepoğlu, Gül. “Zeki Faik İzer”, Türk Ressamları, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları – 2152, 2005.
  24. Kalafat, Yaşar. Doğu Anadolu'da Eski Türk İnançlarının İzleri, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi yayını, 2. Baskı. 1995.
  25. Kantar, Seçil. Söyleyici. Batılılaşma Dönemi Türk Resminde Beden ve Temsil Sorunları Çerçevesinde Kadın figürü, Yayınlanmamış Yüksel Lisans Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  26. Ögel, Bahaddin. Türk Mitolojisi. C.I, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1993.
  27. Ögel, Bahaddin. “Türklerde Kartal ve Kartal Arması. Türk Kültürü. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, s.208-226, 1972.
  28. Öney, Gönül. “Anadolu Selçuklu Mimarisinde Avcı Kuşlar, Tek ve Çift Başlı Kartal”. Malazgirt Armağanı (Ankara: 1972): 139-172.
  29. Özden, Hilmi. “Türklerde Kartal Ve Çift Başlı Kartal Tamgası”. Turan ilim fikir ve Medeniyet Dergisi 15 ( 2011): 111-116.
  30. Özgür, Sema. Şamanizm ve Can Göknil’in Yapıtlarındaki İzdüşümleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  31. Strzygowski, Josef - Glück, Heinrich- Köprülü. Mehmet Fuat. Eski Türk Sanatı ve Avrupa'ya Etkisi, çev: A.Cemal Köprülü, Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınlan no:52, 1973.
  32. Şerbetçi, Feray. D Grubu Sanatçılarının Türk Resim Sanatının Gelişim Sürecine Kazandırdığı Farklı Bakış Açılar, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2008.
  33. Tekinel, Türkan. Türk Resim Sanatında Çıplak, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  34. Türkmen, Nalân. “Avcı Kuş İkonografisi ve Hünernâme’deki Betimlemeleri”, Türk Kültüründe Av. ACTA TURCICA Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi 1 (Ocak 2009):.79-95.
  35. Yetik, Semra. 20. ve 21. Yüzyıllarda Türk Resim Sanatında Tekstil Etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2009.
  36. Uzun, Tolga. “ Türk Sanatındaki Kartalların İkonografisi ve Devamlılığı”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1(1996): 86-87.
  37. Yavuz, Şeyda. Süsleme Sanatlarında Rumi Motifi ve Tarihsel Gelişimi, Yayınlanmamış Yüksek lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2008.