Cilt 14, Sayı 121 (Aralık 2025)

Araştırma Makalesi

Kolaj Sanatının Görsel Kültürdeki Yükselişi: Sanat, İdeoloji, Propaganda

Yayımlandı 31.12.2025

Cilt 14 Sayı 121 kapak

Öz

Bu araştırma, kolajın sanat tarihinde geçirdiği dönüşümü ve özellikle propaganda aracı olarak nasıl işlevselleştiğini tarihsel ve kavramsal bağlamda ele almaktadır. 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan Dada hareketiyle birlikte kolaj, yalnızca estetik bir ifade biçimi olmaktan çıkmış; siyasal, toplumsal ve kültürel eleştirilerin bir aracı hâline gelmiştir. Çalışmanın amacı, kolajın tarihsel gelişimini incelemek, bu teknik aracılığıyla üretilen sanat eserlerinin propaganda ile kurduğu ilişkileri analiz etmek ve özellikle modern ve postmodern dönem sanatçılarının bu alandaki katkılarını ortaya koymaktır. Araştırmada, Kurt Schwitters ve Hannah Höch gibi Dadaist sanatçılarla başlayan politik kolaj dili, Barbara Kruger ve Wangechi Mutu gibi çağdaş sanatçılar aracılığıyla güncel toplumsal meselelerle ilişkilendirilmiştir. Yöntem olarak, nitel bir yaklaşım benimsenmiş; sanat tarihi okuması, eleştirel çözümleme ve kavramsal inceleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Seçilen sanatçılar ve eserler, kolajın yalnızca biçimsel değil aynı zamanda eleştirel ve ideolojik bir araç olarak nasıl kullanıldığını ortaya koymak amacıyla değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, kolajın parçalama ve yeniden kurma pratiği üzerinden kimlik, cinsiyet, beden ve iktidar ilişkilerini görünür kılma potansiyeline sahip olduğu vurgulanmaktadır. Kolajın çağdaş sanat pratiklerinde sadece estetik bir tercih değil, aynı zamanda eleştirel düşünceyi ve toplumsal farkındalığı besleyen güçlü bir propaganda stratejisi olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler Kolaj, propaganda, Dadaizm, görsel kültür

Abstract

The Rise of Collage Art in Visual Culture: Art, Ideology, Propaganda

This research examines the transformation of collage in art history, particularly its functionalization as a propaganda tool, within a historical and conceptual context. With the emergence of the Dada movement in the early 20th century, collage ceased to be a mere aesthetic form of expression; it became a tool for political, social, and cultural critique. The study aims to examine the historical development of collage, analyze the relationship between propaganda and artworks produced using this technique, and specifically highlight the contributions of modern and postmodern artists in this field. This research connects the political collage language, which began with Dadaist artists such as Kurt Schwitters and Hannah Höch, to current social issues through contemporary artists such as Barbara Kruger and Wangechi Mutu. A qualitative approach was adopted, utilizing art historical analysis, critical analysis, and conceptual analysis techniques. The selected artists and works were evaluated to reveal how collage was used not only as a formal tool but also as a critical and ideological tool. The research emphasizes that collage, through its practice of fragmentation and reconstruction, has the potential to render visible relations of identity, gender, the body, and power. It is to reveal that collage can be considered not only as an aesthetic choice in contemporary art practices, but also as a powerful propaganda strategy that fosters critical thought and social awareness.

Keywords Collage, Propaganda, Dadaism, Visual Culture

PDF

Kaynakça

  1. Acar, Gülten. “Feminist Kuram Bağlamında Dada Sanatçılarından Hannah Höch’ün Çalışmaları Üzerine Bir Araştırma.” Sanat Yazıları, (44), (2021): 15-30.
  2. Aktı, Fatih. Dada ve Sürrealizm Anlayışında Kolaj İmgesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2019.
  3. Aktulum, Kubilay. “Kolaj nedir. Louis Aragon Örneği.” Modern Turkish Literature Researches, 8, (2016): 3-18.
  4. Antmen, Ahu. Sanatçılardan Yazılar ve Açıklamalarıyla 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2018.
  5. Artfund. Wangechi Mutu and the revelation of inequities. Erişim adresi: https://www.artfund.org/explore/get-inspired/features/wangechi-mutu-and-the-revelation-of-inequities (2021). Erişim tarihi: 24.05.2025
  6. Aslan, Engin ve Ötgün, Cebrail. “Sanatta Diyalektik İmge.” Fine Arts (NWSAFA), 14(2), (2019):100-107
  7. Aydın, Abdulsemet. “Max Ernst Sanatında Kolajresim-Baskıresim Etkileşimi.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), (2018): 1666-1674.
  8. Başbuğ, Zuhal ve Başbuğ, Fatih. “Propagandanın Resim Sanatındaki Görsel Dili Üzerine Bir Değerlendirme.” Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 63, (2024): 42-57.
  9. Birinci, Gökhan. “Deneysel Bir Yaklaşım Olarak Kolaj ve Karışık Teknik Uygulamasının Fotoğraf Sanatına Yansıması.” Art-e Sanat Dergisi, 10(20), (2017): 666-690.
  10. Çakmakçı, Mavi. 20. Yüzyılda Kimi Resimsel Biçimlerde Propaganda Unsurlarının Yeniden Üretim (Sanatta Yeterlik Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2019
  11. Dayı Tirek, Meryem. Didem. “Basılı Grafik Ürünlerde Bilinen Görseller Üzerinden Yeni Anlamlar Kurmak” (Sanatta Yeterlik Tezi). Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2011.
  12. Eker, Metin ve Aslan, Hasbi. “Görsel Kültür ve Medya Okuryazarlığı: Sanat Eğitiminin Kamusal Açılımı.” Milli Eğitim Dergisi, 40(187), (2010): 251-268.
  13. Ergün, Cemil. “Temel Sanat Eğitiminde ve Çağdaş Sanatta Kolaj-Fotomontaj.” Sanat-Tasarım Dergisi, 1(3), (2012): 5-19.
  14. Kaplanoğlu, Lütfü. “Sanatsal Bir Değer Olarak" Kolaj".” Sanat Dergisi, 13, (2008): 97-104.
  15. Karadağ, Çerkes. Görme Kültürü. Ankara: Doruk Yayınları, 2004
  16. Karslıgil, Gülfem. Güncel sanatta kurgusal kolaj okumaları (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2014.
  17. Kılınç, Sevgi. “Alternatif Malzemenin Düşsel ve Görsel Dili: Kurt Schwitters’ in Merzbild Asamblajları.” Bodrum Journal of Art and Design, 3(1), (2024): 56-69.
  18. Köken, Gülnihal ve Bingöl, Hami Onur. “Birleşen Parçalar, Yeni Bütünler: Kolajın Evrimi.” D-Sanat, 7, (2024): 1-22.
  19. Mamur, Nuray. “Görsel Kültürün Çağdaş Sanat Uygulamalarında Sorgulanması.” Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(10), (2012): 79-90.
  20. Pazarlıoğlu Bingöl, Mehtap ve Çevik, Naile. “Çağdaş Sanatta Bir İfade Unsuru Olarak Kolaj Üzerine Bireysel Söylemler.” Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 36, (2020): 599-637.
  21. Pektaş, Hafize ve Şakir, Seda. “14. ve 15. İstanbul Bienallerindeki Kolaj ve Asamblaj Uygulamaları.” The Journal of Academic Social Science, 100, (2021): 122-135.
  22. Sözen, Metin ve Tanyeli, Uğur. Sanat ve Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2005.
  23. Şahin, Derya. “Dada’nın Fotoğraf Anlayışı.” İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 1(2), (2015): 83-92.
  24. Türlü Tercan, Selma. “Radikal Bir Metin Okuma Stratejisi Olarak: Yapısöküm Kavramının Sanata Yansımaları.” Ideart Uluslararası Tasarım ve Sanat Dergisi, 1(2), (2023): 73-88.
  25. Ümer, Engin. “Görsel Kültür ve Resim Sanatında İmge.” İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6(33), (2017): 1535-1553.
  26. Yerman, Ecem. Çağdaş Sanatta İdeolojik Bir İfade Aracı Olarak Beden Üzerine Bir İnceleme. (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi). İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2024.