Cilt 14, Sayı 121 (Aralık 2025)

Araştırma Makalesi

Mitolojik Bir Öğe Olarak Nar Motifinin Tekstil Sanatına Yansımaları

Yayımlandı 31.12.2025

Cilt 14 Sayı 121 kapak

Öz

Nar, anavatanı Asya olan, günümüzde Avustralya’dan Güney Afrika’ya, Amerika Birleşik Devletleri’nden Çin’e kadar tarımı yapılan bir bitkidir. Yüzyıllar boyunca yaşamları tarım ve hayvancılığa bağlı antik dönem topluluklarında zaman zaman bitki ve hayvanlara mistik anlamlar yüklenmiştir. Nar da bu dönemlerden itibaren hemen hemen yetiştiği kültürlerin mitolojilerinde, efsanelerinde ve inançlarında önemli bir yer tutmuştur. Çok eski tekstil örneklerinin çeşitli nedenlerle günümüze ulaşamamış olmasına rağmen; nar betimlemelerinin yapıldığı birçok arkeolojik örnek bulunmaktadır. İnsanoğlunun doğa olaylarına karşı korunma ihtiyacını süreç içinde çeşitli öğelerle özelleştirmesi, süsleme öğelerini katması, örtünme kavramına çeşitli anlamlar da yüklemiştir. Dokumacılık eyleminin günümüzden en az 8000 yıl öncesine kadar uzandığı göz önüne alınırsa, narın bu derece baskın olduğu toplumların tekstillerde motif olarak yer almaması imkansızdır. İlk başlarda genellikle çözgü / atkı ilişkisi içinde üretilen düz kumaşların üzerine çeşitli işleme teknikleriyle yapılan motifler, zamanla dokuma teknolojisinin ilerlemesiyle karmaşık motifli ürünlerin elde edilmesini sağlamıştır. Makalede; arkeolojik örneklerin ışığında, farklı yüzyıl ve kültürlerde üretilmiş, nar motifli tekstil ürünleri görsel veriler eşliğinde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler Nar, Arkeoloji, Mitoloji, Mitolojide Nar, Tekstil, Sanat, Motif

Abstract

Reflections of the Pomegranate Motif as a Mythological Element in Textile Art

Native to Asia, the pomegranate is currently cultivated across a vast geographical range, extending from Australia to South Africa and the Americas to China. In ancient agrarian societies, flora and fauna were often imbued with mystical significance; consequently, the pomegranate has occupied a prominent position in the mythologies, legends, and belief systems of nearly all cultures within its habitat. Although extant ancient textile specimens are rare due to preservation challenges, archaeological evidence abounds with pomegranate depictions. As the utilitarian need for clothing evolved to include decorative elements, textiles became a medium for symbolic expression. Given that the history of weaving spans at least eight millennia, the incorporation of such a dominant cultural symbol into textile design was inevitable. Initially appearing as embroidery on plain weave fabrics, the motif evolved alongside weaving technologies to become an integral part of complex structural designs. This study examines textile artifacts featuring pomegranate motifs from various eras and cultures, analyzing them in light of archaeological findings and visual data.

Keywords Pomegranate, Archaeology, Mythology, Textile Design, Art History, Motif

PDF

Kaynakça

  1. Aydın, Şengül. Nar Bitkisinden Elde Edilen Boyarmaddenin Boyama Özellikleri ve Bazı Haslık Düzeylerinin Belirlenmesi, Tekstil Tasarımlarında Kullanılması, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2020.
  2. Bottero, Jean ve Kramer, Samuel Noah. Mezopotamya Mitolojisi (Çev. Alp Tümertekin). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020.
  3. Büyükkol, Semih. “Türk Mitolojisindeki Nar Sembolünün Çağdaş Türk Resim Sanatına Yansımaları”. Ulakbilge, 44 Ocak, 109-121. doi: 10.7816/ulakbilge-08-44-11, 2020.
  4. Cerrahoğlu, Mine. “Mitolojilerde ve Türkiye’de Derlenen Masallarda Narın Yeri”. https://www.altayli.net/mitolojilerde-ve-turkiyede-derlenen-masallarda-narin-yeri, 20.05.2020.
  5. Çığ, Muazzez İlmiye. Hititler ve Hattuşa İştar’ın Kaleminden. Kaynak Yayınları, 2005.
  6. Ergun, Pervin. Türk Kültüründe Ağaç Kültü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2004.
  7. Ferguson, John C.. Çin Mitolojisi. İnanışlar, İmparatorlar ve Ejderhalar (Çev: Cemal Can Tarımcıoğlu). Maya Kitap, 2020.
  8. Karauğuz, Güngör. Hitit Mitolojisi. Çizgi Kitabevi Yayınları, 2015.
  9. Karakaya, Medya. Geç Hitit Krallıklarında Tanrıçaların Temsili (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022.
  10. Karenyi, Karl. Yunan Mitolojisi Tanrılar, İnsanlar ve Kahramanlar (Çev: Oğuz Özügül). Say. 2019.
  11. Kurt, Halil ve Güven Şahin. (2013). “Bir Ziraat Coğrafyası Çalışması: Türkiye’de Nar (punica granatum l.) Tarımı”, Marmara Coğrafya Dergisi, (27). 551-574, 2013. https://marmaracografya.com/, 12.03.2024.
  12. Mackenzie, Donald A. Çin ve Japon Mitolojisi (Çev. Koray Akten). İmge Kitabevi Yayınları,1995.
  13. Mirzaoğlu Sıvacı, Gülay. “Türkülerde Mitolojik Unsurlar”, Türkbilig 2005 / 10, 15.08.2024.
  14. Ögel, Bahattin. Türk Kültür Tarihine Giriş II (4. Baskı). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2000.
  15. Öksüz, Emin. Eski Mezopotamya ve Anadolu Toplumlarında Bereketi Artırmaya Yönelik İnanış ve Uygulamalar, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
  16. Rosenberg, Donna. Dünya Mitolojisi Büyük Destan ve Söylenceler Antolojisi (Çev.?). İmge Kitabevi, 2003.
  17. Torlak, Hüseyin. “Anadolu Kültüründe Nar Ağacı”, https://yeryuzuagaci.wordpress.com/2017/05/28/anadolu-kulturunde-nar-agaci, 05.04.2021.
  18. Yılmaz, Ömer Faruk. Eski Mezopotamya’da Yemek ve Mutfak Kültürü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
  19. Işık, Ramazan. “Türklerde Ağaçla İlgili İnanışlar ve Bunlara Bağlı Kültler”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9:2, 12.08.2024, https://dergipark.org.tr/tr/pub/firatilahiyat/issue/68357/1065986.