Cilt 14, Sayı 120 (Kasım 2025)

Araştırma Makalesi

Kamusal Sanatta Seramik Kullanımı: Kent Mobilyalarından Anıtsal Eserlere

Yayımlandı 30.11.2025

Cilt 14 Sayı 120 kapak

Öz

İnsan, varoluşunun ilk anlarından itibaren çevresiyle etkileşim kurarak topluluklar oluşturmuştur. Göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçişle birlikte tarihteki ilk kentler görülmeye başlanmıştır. Sanayi devrimi sonrasında kent kültürü gelişmiş ve kamusal alan kavramı oluşmuştur. Kamusal alanlar, bireylerin sosyalleştiği ve kültürel etkileşim içinde olduğu mekânlar olarak sanatla doğrudan ilişkilidir. Sanatın kamusal alandaki varlığı, birey ve toplum arasındaki bağı güçlendiren önemli bir unsurdur. Bu bağlamda, kamusal sanat, özellikle mimari, heykel ve grafik sanatları gibi alanlarda öne çıkarken, seramik sanatında duvar seramikleri, seramik heykel ve enstalasyonlar ile varlık göstermektedir. Dünya sanatında kamusal sanat eserleri arasında dikkat çekici pek çok örnek bulunmaktadır. Türk seramik sanatında yer alan kamusal eserler ise genellikle duvar seramikleri üzerine yoğunlaşmıştır. Bununla birlikte son yıllarda ülkemizde kamusal sanat eserleri arasında seramik heykel ve enstalasyonları da görmek mümkündür.Bu makale, daha önce yapılan çalışmaların kapsamını genişleterek, kamusal sanatta seramik sanatının yerini ve önemini daha derin bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, seramik kent mobilyalarından anıtsal heykellere kadar geniş bir yelpazeyi tarayarak, ulusal ve uluslararası bağlamda kamusal sanatta seramiğin kullanımını incelemektedir. Sistematik literatür taraması yöntemiyle yürütülen çalışmada; kamu, kamusal alan ve kamusal sanat kavramları tarihsel süreç içerisinde analiz edilmiştir. Kavramsal çerçevede dünya çapında dikkat çeken kamusal sanat eserleri incelenirken, Türkiye özelinde beş duvar seramiği ile beş seramik heykel ve enstalasyon örneği ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, kamusal sanatın kentsel mekânların kimliğini güçlendirdiğini ve bireylerin sanatla etkileşimini artırdığını göstermektedir. Seramik sanatı, Türkiye’de öncelikle duvar seramikleriyle kamusal sanatta kendine yer bulmuş, zamanla seramik heykel ve enstalasyonlarla daha çeşitlenmiş ve çağdaş seramik sanatı içinde önemli bir konuma ulaşmıştır. Bu gelişim, kamusal sanatta seramiğin geleceğine yönelik beklentileri artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler Kent, kamusal sanat, seramik sanatı, duvar seramiği, heykel, enstalasyon

Abstract

The Use of Ceramic in Public Art: From Urban Furniture to Monumental Works

From the first moments of existence, humans have formed communities by interacting with their environment. With the transition from nomadic to settled life, the first cities in history began to appear. After the industrial revolution, urban culture developed and the concept of public space emerged. Public spaces are directly related to art as places where individuals socialize and engage in cultural interaction. The presence of art in public spaces is an important element that strengthens the bond between individuals and society. In this context, public art stands out especially in areas such as architecture, sculpture and graphic arts, while it is present in ceramic art with wall ceramics, ceramic sculptures and installations. While there are many remarkable examples among public art works in world art, public works in Turkish ceramic art have generally focused on wall ceramics. However, in recent years, it is also possible to see ceramic sculptures and installations among public art works in our country. This article aims to expand the scope of previous studies and address the place and importance of ceramic art in public art with a deeper perspective. The study examines the use of ceramics in public art in national and international contexts by scanning a wide range from ceramic urban furniture to monumental sculptures. In the study conducted with the systematic literature review method, the concepts of public, public space and public art were analyzed within the historical process. While examining the public art works that have attracted attention worldwide within the conceptual framework, five wall ceramics and five ceramic sculptures and installation examples were taken into consideration specifically for Turkey. The findings obtained show that public art strengthens the identity of urban spaces and increases the interaction of individuals with art. Ceramic art first found a place for itself in public art with wall ceramics in Turkey, and over time it diversified with ceramic sculptures and installations and reached an important position within contemporary ceramic art. This development increases the expectations for the future of ceramics in public art.

Keywords City, Public Art, Ceramic Art, Wall Ceramics, Sculpture, Installation

PDF

Kaynakça

  1. Akyazı, Semire. Art Nouveau Mimarisinde Seramik Malzeme Kullanımı ve Antoni Gaudi, (Yüksek Lisans Tezi), İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2005.
  2. Arslan, Nurdan. “Bir Seramik-Heykel Şehri Olarak Eskişehir ve Uluslararası Pişmiş Toprak (Terracotta) Seramik- Heykel Sempozyumu”. idil,7, (51), (2018): 1433-1439. DOI: 10,7816/idil-07-51-15
  3. Atabey, Semiha. “Cumhuriyet Döneminin İlk Seramik Sanatçıları”. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (52), (2023): 202-217.
  4. Avcı, S. ve Uslu, M. Ai Weiwei’nin Muhalif Sanatı. Akdeniz Sanat, 13(23), (2019):19-29.
  5. Bingöl, M., Çevik, N. ve Döl, A. “Kamusal Alanda Sanat Pratikleri”, Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 8, (1), (2021): 14-29.
  6. Canduran, Kaan. “Kamusal Alanlarda Seramik Heykel Uygulamaları”, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, (18), (2008): 213-223.
  7. Dilmaç, Sehran. “İlişkisel Estetik Bağlamında Kamusal Alanda Sanat”, idil, (62), (2019): 1253-1261. DOI: 10.7816/idil-08-62-01
  8. Ercan, Halil Fazıl. “Kamusal Açık Alanlarda Sanat ve Battalgazi Çınar Park Örneği”, İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 8, (18), (2018): 44-57. DOI: 10.16950/iujad.4848
  9. Hayırsever, Bengütay. “Jale Yılmabaşar ve Seçili Seramik Duvar Panoları Üzerine Bir Değerlendirme”, Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi. 3, (5), 2020: 83-100.
  10. Hayırsever, B. ve Güngör, M. C. “Seramik Panoların Oluşum Süreci ve Çağdaş Türk Seramik Sanatında Duvar Panoları”. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, Number: 80, Summer,: (2020): 323-340.
  11. Hatt, P. ve Reiss, A. J. Kentsel Yerleşimlerin Tarihi. (Duru, B. ve Alkan A. (Çev.)), 20.Yüzyıl Kenti, (s.27-35) içinde. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları, 2002.
  12. Kaplanca, Ö. ve Şirin Yaşar, N. “Tekstillerin Plastik Sanatlarda Kullanımı; Yumuşak Heykelleriyle Claes Oldenburg Örneği”. Art Vision, 29 (50), (2023): 25-33. https://doi.org/10.5152/ArtVis.2023.221034
  13. Kenan, Lâmia. Çokluk İçinde Birlik: Zehra Çobanlı’nın “Lâleleri”. Sanat Dergisi, (35), (2020): 123-129.
  14. Küplemez, B. ve Güngör, M.C. “Çağdaş Seramik Sanatında Mozaik Tekniği”, Görünüm, 14, (2023): 41-60.
  15. Parlakkalay, Hülya. (2020). Kamusal alanda sanat ve sanat eserleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1157-1172. DOI: https://doi.org/10.32709/akusosbil.803027
  16. Suçağlar, Hasan Numan. “Sanatsal İmgelerinin Gerçekliğini Kent Olarak Belirlemiş ve Kentsel İmgeler Üzerine Çalışmalar Yapan Seramik Sanatçıları”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12, (62), (2019): 638- 654. DOI: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3083
  17. Sennett, Richard. Kamusal İnsanın Çöküşü. (Durak, S.ve. Yılmaz, A. Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2019.
  18. Mutlu, Hikmet Serdar. Çağdaş Kent Mimarisinde Seramik Panolar ve İnönü Üniversitesi Kongre ve Kültür Merkezi Uygulaması. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 6 (14), (2016): 1-12. https://doi.org/10.16950/inust
  19. Otto G. Ocvirk, Robert E. Stinson, Philip R. Wigg, Robert O. Bone, David L. Cayton. Sanatın Temelleri: Teori ve Uygulama. İzmir: Karakalem Kitabevi Yayınları 2018.
  20. Özçelik, Hüseyin. “Çağdaş Türk Seramik Sanatında İlk Dönem Seramik Duvar Panoları”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6, (70), (2018): 152-161.
  21. Özgüven, S. ve Arslan, L. Ai Weiwei ve Antony Gormley’in Seramik Enstalasyonlarında Tektipleşme. Marmara Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), (2023): 121-133.
  22. Tan, P. ve Boynik, S. Derleyenin Notu. Olasılıklar, Duruşlar ve Müzakere: Güncel Sanatta Kamusal Alan Tartışmaları, (s.15) içinde. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 15 (17), 2007.
  23. Tok, Serkan. Jun Kaneko’nun Seramik “Heads” Eserlerinin Yorumlanması. AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 12(33), (2024): 33-49. DOI: https://doi.org/10.31126/akrajournal.1390905
  24. Uysal, Gökçe. İşlevsel Objenin Sanat Objesine Dönüşümünde İzlenen Yollar. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5 (58), (2017): 509-519.
  25. Yayan, Gonca Hülya ve Gökdemir, Mehmet Ali. Mustafa Tunçalp ve Tufan Dağıstanlı Seramiklerindeki Kuş Heykellerinin Form, Renk ve Ek Malzeme Açısından Değerlendirilmesi, Jass Studies The Journal of Academic Social Science Studies, 71 (II), (2018): 303-318. İnternet Kaynakçası Anadolu Üniversitesi Çağdaş Sanatlar Müzesi Koleksiyonu, Zehra Çobanlı; (22.01.2023), 25 Mart 2025. https://csmuze.anadolu.edu.tr/muze-koleksiyonu/cobanli-zehra Berlin, Jeremy. “133 years later, Gaudí’s cathedral nears completion”, (05.11.2015) 13 Mart 2025. https://www.nationalgeographic.com/history/article/151105-gaudi-sagrada-familia-barcelona-final-stage-construction Birleşmiş Ressamlar ve Heykeltraşlar Derneği, Üyelerimiz Hamiye Çolakoğlu, 21 Mart 2025. https://brhd.org.tr/uyeler/hamiye-colakoglu/
  26. Butler, Lauren O’Neill. “Ai Weiwei discusses his new projects at Art Basel Miami Beach”. (04.12.2008) 18 Mart 2025.https://www.artforum.com/columns/ai-weiwei-discusses-his-new-projects-at-art-basel-miami-beach-189787/ Cloud Gate; 13 Mart 2025. https://millenniumparkfoundation.org/art-architecture/cloud-gate/
  27. Erkmen, Alev. “Claes Oldenburg ve Dev Pop- Anıtları”, (08.09.2022) 15 Mart 2025. https://manifold.press/claes-oldenburg-ve-dev-pop-anitlari
  28. Jun Kaneko Biography; 18 Mart 2025. https://junkaneko.com/biography/
  29. Kahraman, Duygu. “Face Book Seramik Park Grubu”, (13.03.1014) 25. Mart.2025. https://www.facebook.com/groups/seramikpark
  30. Öcal, Himmet. Tufan Dağıstanlı Biyografi, 25 Mart 2025. https://himmetocal.com/tufan-dagistanli/
  31. Uzuner, Bilgehan. “100. Yıl İçin 24 Sanatçıyla Anadolu İmecesi: Cumhuriyet Güneşi” 25 Mart 2025. https://www.seramikturkiye.org/post/100-yil-i-%C3%A7i-n-24-sanat%C3%A7iyla-anadolu-i-mecesi-cumhuri-yet-g%C3%BCne%C5%9Fi
  32. Seramik Sanatçısı: Atilla Galatalı: (30.04.2024) 21 Mart 2025. https://www.kalecore.com.tr/blog/seramik-sanatcilari/seramik-sanatcisi-atilla-galatali
  33. Tepebaşı Belediyesi, Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu Sanatçı Detayı, “Sonsuz Cumhuriyet Anıtı” 25 Mart 2025. https://pismistoprak.tepebasi.bel.tr/sanatcilardetay.asp?id1=169
  34. Toprağın Erki Hamiye Çolakoğlu, Özgeçmiş: 21 Mart 2025. http://www.hamiyecolakoglu.com.tr/index.php?menu=ozgecmis