Cilt 14, Sayı 119 (Ekim 2025)

Araştırma Makalesi

Fikret Mualla’nın Desenlerinde Anlam Kodlarına İlişkin Bir Okuma (10 Nisan 14 Mayıs 1953)

Yayımlandı 31.10.2025

Cilt 14 Sayı 119 kapak

Öz

Bu çalışmada, Fikret Mualla’nın 10 Nisan-14 Mayıs 1953 yılında, Paris’de Sainte-Anne akıl hastanesinde yatarken, defterine çizdiği 27 desenden beş eserin anlam kodları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemi, veri toplama aracı olarak doküman inceleme kullanılmıştır. Eserler anlamlandırılmaya çalışılırken, dönemin sosyal, siyasal ve ekonomik gelişmeleri, Fikret Mualla’nın hayatı ve mektupları incelenmiş, hayatının desenlerine etkisi ile konjonktürün etkisi karşılaştırılmıştır. Bu desenlerde temsil aracı olarak hayvan figürleri kullanılmış ve özellikle domuz, ayı, koyun, koç ve eşek sanatçının hicvinde baskın bir şekilde yer almıştır. Fikret Mualla’nın hicvinde kullandığı sembolik temsilin, onun kendi kişisel hayatında karşılaştığı sorunlar, Türkiye ve dünya siyaseti, ekonomisi ve askeri gelişmeler ile geçirdiği sanrılar ve korkular çerçevesinde oluştuğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler Fikret Mualla, sembol, hiciv, desen, temsil

Abstract

A Reading of the Meaning Codes in Fikret Mualla’s Drawings (April 10-May 14, 1953)

In this study, the aim is to analyze five works from the 27 drawings made by Fikret Mualla in his notebook while hospitalized at the Sainte-Anne psychiatric hospital in Paris from April 10 to May 14, 1953, in terms of their meaning codes. The research employs qualitative research methods, using document analysis as a data collection tool. While attempting to interpret the works, the social, political, and economic developments of the era, as well as Fikret Mualla's life and letters, have been examined, and the effects of his life on his drawings have been compared with the effects of the contemporary context. In these drawings, animal figures have been used as a means of representation, with pigs, bears, sheep, rams, and donkeys playing a prominent role in the artist's satire. It can be said that the symbolic representation used by Fikret Mualla in his satire is shaped by the problems he faced in his personal life, alongside the political, economic, and military developments in Turkey and the world, as well as the delusions and fears he experienced.

Keywords Fikret Mualla, symbol, satire, drawing, representation

PDF

Kaynakça

  1. Alp, K.Ö. (2009). Orta Asya’dan Anadolu’ya Kültürel Sembollere Giriş. Ankara: Eflatun Yayıncılık.
  2. Alparslan, G.U. (2019). Fikret Mualla’nın Resimlerinde Anlam. International Balkan University. Volume 14 Issue 6, 2019, p. 2823-2831 DOI: 10.29228/TurkishStudies.39520 ISSN: 2667-5617 Skopje/MACEDONIA-Ankara/TURKEY.
  3. Antmen, A. (2021). 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar*. İstanbul: Sel Yayıncılık.
  4. Ataöv, T. (1992). Türkish Painters Fikret Moualla, İstanbul. Dost yayınları.
  5. Ataöv, T. (1993). Fikret Mualla Yeni Adam’dan Desenler 1936-1937. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  6. Aydoğdu, M. (2021). Çağdaş Türk Resminde Balon İmgesi; Fikret Mualla ve Tuncay Betil Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi. Konya. Türkiye.
  7. Campbell, J. (1992). İlkel Mitoloji Tanrının Maskeleri. Ankara: İmge Kitabevi
  8. Cassou, J. (1994). Sembolizm Sanat Ansiklopedisi. Çev. Özdemir İnce ve İhsan Usmanbaş. Remzi Kitabevi. İstanbul.
  9. Cebrailoğlu, O. (2012). Yaratıcılığın Dualistik Sınırlarında Fikret Mualla Gerçeği. İdil, 1(5). 49-60.
  10. Çatalbaş, R. (2011). Türklerde Hayvan Sembolizmi ve Din İlişkisi. Yıl: 2011. Cilt: 3. Sayı: 12. Sonbahar 2011 Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi.
  11. Demirel, H.G. (2007). Klâsik Türk Edebiyat› Geleneğinde Hiciv. Türkiye Aratırmaları Literatür Dergisi, Cilt 5, Say› 10, 2007, 131-154.
  12. Edgü, F. (1995). Dostlara Mektuplar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  13. Edgü, F. (1995). Fikret Mualla. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayınları.
  14. Giray, K. (2020). Ankara Resim ve Heykel Müzesi Başyapıtlar-II, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  15. Gülmez, Y. (2021). Yaratıcı Dramanın Bakış Açısıyla Barış Temalı Çocuk Edebiyatı Eserlerinin Çocuk Tiyatrosuna Dönüştürülmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi. Ankara. Türkiye.
  16. Koloğlu, O. (2003). Fikret Mualla Bir Garib Kişi. İstanbul: Boyut Yayıncılık.
  17. Küçüköner, M. (1998). Fikret Mualla`nın Resimlerinde Renk-İmge İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme. Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi. Erzurum. Türkiye.
  18. Ottavi, M., Topuz, K. (2019). Catalogue raisonné de l'œuvre de Fikret Moualla 1903-1967, Birinci Cilt, Paris.
  19. Özsezgin, K. (2015). Yaşamla Sanatın Örtüşümlü Estetiği Fikret Mualla. İstanbul: Kaynak Yayınları.
  20. Pelikoğlu ve Eyigör, F. ve Dursun, Y. (2024). Hermenötik Anlatılarda Eşek Alegorilerinin Gösterge Değeri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi-IBAD Journal of Social Sciences, (16), 27-53.
  21. Sözen, M. ve Tanyeri, U. (2016). Sanat Kavram ve Terimler Sözlüğü. Ankara: Remzi Kitabevi.
  22. Tansuğ, S. (1981). Fikret Mualla ve Diğer Bazıları, Gösteri Dergisi, Mart, 1981.
  23. Tokdil, E. (2015). 1940- 1970 Dönemi Türk Resminde Soyut Eğilimler, İçerik Çözümlemesi ve Fikret Mualla. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir. Türkiye.
  24. Topuz, H. (2005). Fikret Mualla; Anılar, Resimler, Fotoğraflar. İstanbul: Everest Yayınları.
  25. Tunalı, İ. (1983). Felsefenin Işığında Modern Resim. Remzi Kitabevi. İstanbul.
  26. Wilkinson, K. (2021). Kökenleri ve Anlamlarıyla Semboller&İşaretler. Çev. Seda Toksoy, Alfa Yayınları, İstanbul.
  27. Yaman, Z. Y. (2012). Ankara Resim ve Heykel Müzesi, “İmparatorluktan Cumhuriyete Sanat”, Ed. Zeynep Yasa Yaman, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  28. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/agah-erozan-1910-1993/
  29. https://tr.wikipedia.org/wiki/Ajax_Operasyonu