Cilt 14, Sayı 117 (Mart 2025)

Araştırma Makalesi

Nurullah Berk’in Resimlerinde Kadın Figürlerine Tematik Bir Yaklaşım

Yayımlandı 28.03.2025

Cilt 14 Sayı 117 kapak

Öz

Nurullah Berk (1904-1982), yaptığı resimler, yazdığı sanat kitapları ve yazılarıyla Türk resim sanatı tarihinin duayenlerinden biri olmuştur. Sanatçı, önemli ressamların atölyelerine katılmış, kübizm ve konstrüktivizmden etkilenmiş, “Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği” ve “d Grubu”nda önemli roller almıştır. Bu çalışmada, Nurullah Berk’in resimlerinde kadın figürlerini tematik bir yaklaşımla irdelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yaklaşımı ve veri toplama aracı olarak doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verilerini, sanatçının 11 resmi oluşturmaktadır. Kadın figürlerini doğru şekilde değerlendirebilmek amacıyla çalışma üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde, Berk’in hayatı, sanat anlayışı ve dahil olduğu sanat grupları incelenmiştir. İkinci bölümde, sanatçının yaşadığı dönemdeki kadın algısı değerlendirilmiştir. Son bölümde, Berk’in kadın figürlü resimlerinden seçilen resimleri incelenmiş, kadın figürlerinin iki ana eksende değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir. İlk olarak Cumhuriyet ideolojisinin kadını temsil etmesi bakımından, ikinci olarak minyatür şemasında oryantalist etkili geleneksel unsurları yansıtması bakımından sınıflandırılmış ve irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler Nurullah Berk, kübizm, Cumhuriyet Dönemi, oryantalizm, minyatür

Abstract

A Thematic Approach to Female Figures in Nurullah Berk’s Paintings

Nurullah Berk (1904-1982) is one of the pioneers of Turkish painting, known for his artworks and writings on art. The artist participated in workshops of important painters, influenced by cubism and constructivism, he played significant roles in the “Association of the Independent Painter and Sculptors” and the “Group D”. This study aims to explore the thematic representation of female figures in Berk’s paintings. A qualitative research approach was utilized, with document analysis as the data collection method. The research data comprises 11 of his paintings. The study is divided into three sections: the first examines Berk’s life, artistic philosophy and the art groups he was involved in; the second assesses the perception of women during his era; and the final section analyzes the selected paintings, identifying two main axes for evaluation: the representation of women in the context of Republican ideology and the reflection of traditional orientalist elements in miniature schema.

Keywords Nurullah Berk, cubism, Republican Period, orientalism, miniature

PDF

Kaynakça

  1. Arat, Necla. Feminizmin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
  2. Arıkan, Hadiye. Nurullah Berk’in Hayatı ve Türk Resim Sanatındaki Yeri ve Önemi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1994.
  3. Ata, Ebubekir Sıddık. Translating and appropriating french cubism into Turkish: The case of Nurullah Berk, Hale Asaf, Abidin Dino and Cemal Tollu (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İngiltere: University of Sussex, 2014.
  4. Avşar-Karabaş, Pelin. (2016). “Çağdaş Türk Resim Sanatında Şükriye Dikmen’in Yeri ve Önemi.” İDİL Sanat ve Dil Dergisi 5.19 (2016): 267-291.
  5. Başkan, Seyfi. “Türk Resminde Modernite ile İlk Temas: 1940-1960.” İDİL Sanat ve Dil Dergisi 3.14 (2014): 101-119.
  6. Bayraktar, Ümit. 1940 ve 1970 Yılları Arasında Türk Resim Sanatında Kadın Temasının Sosyolojik Açıdan Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Giresun: Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
  7. Baysal, Abidin Müslüm. “D Grubu’nun Türk Resim Sanatında Özgünlük Açısından Önemi.” Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi 3.1 (2021): 29-46.
  8. Bek, Güler. “Çağdaş Türk Sanatında “Ulusallık / Evrensellik” Sorunsalı ve Bazı Temel Yaklaşımlar.” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 17 (2008): 117-130.
  9. Berk, Nurullah. Ustalarla Konuşmalar. Ankara: Ankara Sanat Yayınları, 1971.
  10. Berk, Nurullah ve Özsezgin, Kaya. Cumhuriyet Dönemi Türk Resmi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1983.
  11. Berktay, Fatmagül. Tarihin Cinsiyeti. İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
  12. Buçukoğlu, Seyit Mehmet. “Kübist- Konstrüktivist Anlayış ile Grafik Etkiler Bağlamında Nurullah Berk ve Georges Braque’ın “İskambil Kâğıtlı Natürmort” Resimlerinin Karşılaştırması.” Kesit Akademi Dergisi 6.23 (2020): 110-119.
  13. Doğramacı, Emel. “Cumhuriyet Döneminde Türk Kadını.” Erdem Dergisi 1.1 (1985): 111-124.
  14. Fatoğlu, Berna. Geleneksel Sanatlarımızın Türk Resim Sanatına Etkisi (1938-50 Dönemi) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  15. Genç, Mehmet Ali. Türk Resminin Batılılaşma Sürecinde D Grubu Ressamlarının Rolü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  16. Genim, Gülter Esra. Nurullah Cemal Berk’in Eserlerindeki Değişim Süreci ve Türk Kültürünün İzleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 1998.
  17. ——. Nurullah Berk’in Sanat Yazıları (Yayımlamamış Doktora Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2007.
  18. Göle, Nilüfer. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, 1994.
  19. Güven, Serdar. Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesinde 1914 Kuşağı, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği ve D Grubu Ressamlar (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  20. Kanlı, Mehmet. Resim Sanatında Fon ve Figür Çözümlemeleri Açısından D Grubu (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  21. Kılıç, Erol. “Türk Resminde Sorgulama: Çağdaşlaşma Sorunu, “Müstakiller ve D Grubu”.” Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi 9 (2010): 95-103.
  22. Öndin, Nilüfer. “Kübizm ve Türkiye.” Sanat Tarihi Dergisi XIV.2 (2005): 103-110.
  23. Papila, Aytül. “Cumhuriyet Döneminin Türk Kimliğinin, Cumhuriyet İdeolojisinin Oluştuğu (1923-1950) Yılları Arasında Üretilen Resimler Üzerinden Analizi.” Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16.1 (2012): 151-168.
  24. Şerbetçi, Feray. D Grubu Sanatçılarının Türk Resim Sanatının Gelişim Sürecine Kazandırdığı Farklı Bakış Açıları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
  25. Tansuğ, Sezer. Çağdaş Türk Sanatı, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1993.
  26. Toomajnia, Jamaleddin. İran ve Türkiye’de Resim Sanatının Modernleşmesine Karşılaştırmalı Bir Bakış: Jalil Ziapour ve Nurullah Berk (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
  27. Tüzün, Melihat ve Yıldız, Kübra. “Yurt Gezileri ve Trakya.” Humanitas - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11.VIII (2023): 370-381.
  28. Yasa-Yaman, Zeynep. 1930-1950 Yılları Arasında Kültür ve Sanat Ortamına Bir Bakış: d Grubu, (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1992.
  29. ——. “Ötekinin Varlığı: Her Resim Bir Öykü Anlatır, Modern Türk Sanatında Kadının İmgesel Dönüşümü”. Ed. Begüm Akkoyunlu. Kadınlar, Resimler, Öyküler: Modernleşme Sürecindeki Türk Resminde “Kadın” İmgesinin Dönüşümü. İstanbul: Pera Müzesi Yayını, 2006. 8-85.
  30. Yetkin, Suut Kemal. “Düşsü Görüşme”. “Ustalarla Konuşmalar”. Nurullah Berk 3-7. Ankara: Baylan Basım ve Ciltevi, 1970.
  31. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2021.
  32. Giray, Kıymet. “Ankara Resim ve Heykel Müzesi Başyapıtlar II. Cilt. Ankara Resim ve Heykel Müzesi.” (26 Aralık 2020) 25.08.2024. https://arhm.ktb.gov.tr/catalogs/detail/2006/ankara-resim-ve-heykel-muzesi-basyapitlar-ii.cilt.
  33. Sağlam, Mümtaz. “Nurullah Berk: Biçimci İrade ve Yenilikçi Resim Düşüncesi.” Sağlam Art Space, (7 Mayıs 2021) 27.07.2024. https://saglamart.com/nurullah-berk-bicimci-irade-ve-yenilikci-resim-dusuncesi.
  34. Yasa-Yaman, Zeynep. “Nurullah Berk (1904-1982)”. Ed. Z. Yasa-Yaman, İmparatorluktan Cumhuriyet’e Sanat, Ankara Resim ve Heykel Müzesi, (s. 270-271) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı, (2012) 27.07.2024. https://arhm.ktb.gov.tr/artists/detail/2070/nurullah-berk-1904-1982.