Cilt 13, Sayı 115 (Kasım 2024)

Araştırma Makalesi

Flütün Mezopotamya Uygarlıkları İçerisindeki Yeri

Yayımlandı 30.11.2024

Cilt 13 Sayı 115 kapak

Öz

Mezopotamya müzik kültürü birçok kavmin kültürel değerlerini barındırması nedeniyle coğrafi bir bölgeden çok daha geniş bir kavramı ifade etmektedir. Müziğe yönelik ilk bilgiler Sümer ve Akad uygarlıkları döneminde duvar kabartmalarından, tabletlerden, kral mezarlarından, yazılı belgelerden ya da çeşitli rölyeflerden elde edilmiştir. Mezarlara işlenen müzik aletleri görselleri tarihsel olarak müzik adına, çalgıların kullanımı ve müzisyenler açısından önemli ip ucu olmaktadır.

Yapılan bu çalışmada, Mezopotamya topraklarının müzik kültüründe üflemeli çalgılar grubunda yer alan flüt enstrümanına yönelik yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden Sümer ve Akad uygarlıklarındaki gelişimi, kullanımı bu uygarlıklardaki yeri ortaya konulmuştur. Nitel araştırma yöntemlerinden sistematik tarama desenlerinden alanyazın tarama türü ile çalışılan bu araştırmada veriler dokümanlar yoluyla toplanmış, betimsel analiz yoluyla da çözümlenmiştir. Araştırmadan elde edilen verilere göre Sümer uygarlığında flütlerin tı.gı, gı.gíd ka.gı, na, malīl, gıš.har.har tig, tiggi, nabu, nabubu gibi isimleri aldığı, kemik, ağaç, kamış, bakır, bronz ve gümüşten yapılan flütlerin bulunduğu görülmüştür. Akad uygarlığında tigû, qanu, ebbubu, halilu, gıš.har.har, nabu, sassannu, imbubu, sul-pu, halhallatu, gı.gíd gibi isimler alan flütler, kemik, ağaç, kamış, metal türler de kullanılarak yapılan flütler olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca her iki uygarlıkta da flütlerin dini törenlerde, günlük yaşamın içindeki ritüellerde ve eğlence unsuru olarak kullanıldığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler Uygarlık, mezopotamya, flüt, sümerler, akadlar

Abstract

The Place of the Flute in Mesopotamian Civilizations

The concept of Mesopotamian music culture encompasses a significantly broader scope than a mere geographical region, as it encompasses the cultural values of numerous tribal groups. The earliest evidence of musical activity in Mesopotamia has been traced to wall reliefs, tablets, royal tombs, written documents, and various reliefs from the Sumerian and Akkadian civilisations. The images of musical instruments engraved on the tombs are historically important clues in terms of music, the use of instruments and musicians. This study investigates the development and use of the flute instrument in the context of Mesopotamian music culture, with a particular focus on the Sumerian and Akkadian civilisations. Through a comprehensive review of written and visual sources, this study sheds light on the role of the flute in these ancient societies. The present study adopted a literature review approach, one of the systematic review designs among qualitative research methods, for data collection and analysis. The analysis of the data obtained from the research revealed that in the Sumerian civilisation, flutes were given names such as tı.gı, gı.gíd ka.gı, na, malīl, gıš.har.har tig, tiggi, nabu, nabubu. In addition, it was observed that flutes were crafted from materials such as bone, wood, reed, copper, bronze and silver. In the Akkadian civilisation, flutes with names such as tigû, qanu, ebbubu, halilu, gıš.har.har, nabu, sassannu, imbubu, sul-pu, halhallatu, gı.gíd, and flutes made of bone, wood, reed and metal were found. It was also observed that these instruments were used in religious ceremonies, rituals in daily life and as an element of entertainment in both civilizations.

Keywords Civilization, Mesopotamia, flute, Sumerians, Accad

PDF

Kaynakça

  1. Altuncu, Abdullah. “Sümerlerde tanrı anlayışı ve tanrılar panteonu”, Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (7) (2014): 118-142.
  2. Apaydın, İsababayeva Ayna. “Antik edebî ve felsefi kaynaklarda aulos ve syrin ve tercüme problemleri”, Sosyal Bilimler Dergisi (SOBİDER), 2(2) ( 2015): 53-72.
  3. Aydın, Aytunç. Türkiye’de dilsiz kaval için yapılmış metodolojik çalışmalar üzerine bir inceleme, (Yüksek Lisans Tezi), Ordu: Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, 2015.
  4. Baldan, Ozan. Antik Sümer medeniyetinden 21. yy. Şanlıurfa’sına Mezopotamya’da müziğin kökleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2) (2019): 58-65.
  5. Bulut, Seyhan. Tarihsel süreçte flütün gelişimi ve ileri flüt tekniklerinin günümüz Türk bestecileri tarafından kullanımı üzerine bir inceleme, Kesit Akademi Dergisi, 3 (10) (2017): 127-150.
  6. Celasin, Cenk. Hıristiyanlık öncesi Anadolu medeniyetlerinde müzik aletleri, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002.
  7. Çığ, Muazzez İlmiye. “Ortadoğu Uygarlık Mirası-2”, İstanbul: Kaynak Yayınları, 2009.
  8. Dik, Ceren. Flüt çalgısının gelişim sürecinin incelenmesi, Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(6) (2016): 323- 338.
  9. Dinçol, Belkıs. “Eski ön Asya ve Mısır’da müzik”, İstanbul: Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları, 2003.
  10. Günbayı, İlhan. Action research asamixed methods research: definition, philosophy, types, process, political and ethical issues and pros and cons., Journal of Mixed Methods Studies, 2 (2020): 16-25.
  11. Günbayı, İlhan ve Sorm, Sath. “social paradigms in guiding management social development and social research”, Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2020.
  12. Gündüz, Şehnaz. Osmanlı Devleti’nin batılılaşma sürecinde klarnetin konumu, (Sanatta Yeterlilik Tezi), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2016.
  13. Halilov, Valeri. Musigi incesenetin geniş növüdür, Sanatkar Elmi Pedagoji ve Metodika Dergisi, 2 (405) (2009).
  14. Harmankaya, Savaş. Türkiye ilk Tunç Çağı araştırmaları üzerine bir değerlendirme, İstanbul: TASK Vakfı Yayınları, 2002.
  15. Hooke, Samuel Henry. Ortadoğu mitolojisi, çev: Alaeddin Şenel, Ankara: Mge Kitabevi, 2002.
  16. İlyasoğlu, Evin. Zaman içinde müzik, başlangıcından günümüze müziğin evrimi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları,1996.
  17. Kaçar, Abdulgani. Eski Mezopotamya mitolojisinde kamış/sazlık ve kamışın dinsel-büyüsel ritüellerde kullanımı. Uluslararası Eskiçağ Araştırmaları Dergisi, 2 (2022): 539-555.
  18. Kara, Z. Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde lisans düzeyinde verilen flüt eğitiminin karşılaştırılması, (Yüksek Lisans Tezi), Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  19. Karaağaç, Burak. Arkeolojik çağlarda Anadolu'da müzik. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (1) (2018): 285-298.
  20. Karşal, Ece. Flütün tarihsel gelişimi, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 1999.
  21. Kerimov, Rauf. Çalgıların sınıflandırma sistemleri ve bir model önerisi, (Doktora Tezi), Kayseri: Erciyes Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2012.
  22. Kınal, Firuzan. Andre Parrot – Assur, Ankara Üniversitesi Tarih Araştırmaları Dergisi, 1 (1963): 311-18.
  23. Kınal, Firuzan. Eski Mezopotamya tarihi, Ankara: Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları, 1983.
  24. Kıymet, Kurtuluş. Hitit metinlerinde Akad Çağı ile ilgili kayıtlar, Tarih Araştırmaları Dergisi, 38 (2019): 1-66.
  25. Memiş, Ekrem. Eskiçağda Mezopotamya, Bursa: Ekin Kitabevi Yayını, 2007.
  26. Mutlu, Akkuş Suzan. Eski Mezopotamya ve Anadolu’da davul çalma geleneği: Sümer ve Hitit örneği, Akademik MATBUAT Dergisi, 5 (1) (2021): 25-42.
  27. Nacakçı, Zeki. İnsan-kültür-müzik, müzik kültürü. Nacakçı ve Canbay. (Editörler), Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2015.
  28. Özgül, Oktay. Sümer sosyal hayatında eğitimin yeri ve önemi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (2) (2011): 401-414.
  29. Oral, Mehmet Ulaş. (2011). Ön – Asya topraklarında dinler tarihi ve müzik, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
  30. Say, Ahmet. Müzik tarihi, Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları, 2003.
  31. Sayın, Meral. Neolitik çağdan Hititlere Anadolu’da müzik ve enstrümanlar, Akademisyen Kitabevi, 2018.
  32. Selanik, Cavidan. Müzik sanatının tarihsel serüveni, Ankara: Doruk Yayıncılık, 1996.
  33. Sönmez, Devrim. Antik dönemde Anadolu’da müzik ve müzik aletleri, (Yüksek Lisans Tezi ), Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
  34. Sünbül, Nazan. Eski Mezopotamya’da müzik (Sümer, Akad, Babil ve Asur), (Doktora Tezi), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
  35. Spycket, Agnes. Le carnaval des animaux": on some musician monkeys from the ancient near east Iraq ,60 (1998): 1-10.
  36. Şenel, Alaeddin. Kemirgenlerden sömürgenlere insanlık tarihi. Ankara: İmge Kitabevi Yayıncılık, 2009.
  37. Şimşek, Fitnat. Paleolitik dönemde insan türleri, Uluslararası Amisos Dergisi. 2 (2017): 66–85.
  38. Tan, Ali. Ney açkısının tarih ve teknik gelişimi, (Doktora Tezi), İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (2011).
  39. Tekçam, Gözde. Eski Mısır uygarlığında müzik ve müzik enstrümanları. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (2017): 155-170.
  40. Uçar, Sinan. Erken dönem aerofonlarda polygenesis referansları: okarina örneğinden hareketle çömlekten yapılmış çalgılarda çoklu köken incelemesi, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (2019).
  41. Yaltırık, Hüseyin. Türkülerde “ninni” ve Sümer izleri. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuarı Dergisi, (2) (2012): 37-62.
  42. Yamaner, Mert. Eski Mezopotamya ve Anadolu’da müzik (Yüksek Lisans Tezi), Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (2018).
  43. Yapalı, Yunus. Ülkemizde flüt ve flüt eğitimi alanlarında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi (1987-2014) (Yüksek Lisans Tezi), Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, (2015).
  44. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2006.
  45. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
  46. Yiğit, Turgut. Akkadlar devrinde Anadolu’nun siyasal yapısı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 40 (3-4) (2000): 13-28.
  47. Yücel, Çağatay. Müziğin kökenine yönelik arkeolojik bir değerlendirme, Lokman Hekim Dergisi, 11 (1 (2021): 16-29.
  48. Ören, Hacı ve Ateş, Aysel. Eskiçağ tarihi ve uygarlıkları, bölüm 11: tarihin bilinen ilk imparatorluğu: Akkadlar. Editör: Güngör Karauğuz. Ankara: Akademisyen Yayınevi, 2024.