Cilt 13, Sayı 114 (Haziran 2024)

Araştırma Makalesi

Micromuseums at a Glance? Interpretation of Museum Examples in Turkey Influenced by Gertrude Stein's Micro Museum-Room

Yayımlandı 30.06.2024

Cilt 13 Sayı 114 kapak

Abstract

Today, museums are trying to adapt their exhibition and presentation techniques, approaches and practices to the environments in which new art is produced. In the definition of contemporary museum prepared by the International Council of Museums, it is emphasized that the museum is a non-profit, permanent institution that researches, collects, preserves, interprets, exhibits and is at the service of the society. Along with updating its functions with its new definition, the museum has become responsible for promoting diversity and sustainability as public, accessible and inclusive institutions. To provide a variety of experiences for education, entertainment and knowledge sharing; working ethically, professionally and with the participation of communities, as well as communicating with visitors and audiences, has been added to the definition as the functions that museums assume responsibility for. In this context, with the changing definition, important alterations have started to occur in the content of museum visits and in the expectations of visitors. Museum visits, which have started to become individual journeys, become experiences that support lifelong learning with exhibitions that are created in accordance with this expectation that came to the fore with the new definition, and where principles such as "inclusivity", "learning by sharing", which are postmodern museum criteria, are focused and presented. In this study, the art studio of the American writer Gertrude Stein, which is described as “the first museum of modern art", is discussed through the concept of contemporary micro-museum. In this context, examples of museums that are open to diversity, encouraging intercultural communication, organized around Gertrude Stein's "salon-studio model" have been assessed in Turkey. Four micro single artist museums, namely, The Adam Michiewicz Museum, Doğançay Museum, Orhan Kemal Museum and Ara Güler Museum in Istanbul, which are thought to be suitable for the salon-studio model in terms of content, were examined. it has furthermore been discussed how the dissemination of the salon-studio model will contribute to the concept of postmodern museum and contemporary micro-museum practices.

Keywords Postmodern museum, Postmodernism, Gertrude Stein, inclusion, micro museum

Öz

Günümüzde müzeler sergileme ve sunum tekniklerini, yaklaşımlarını, uygulama pratiklerini yeni sanatın üretildiği ortamlara, çağımıza uygun hale getirmeye çalışmaktadır. Uluslararası Müzeler Konseyi tarafından hazırlanan çağdaş müze tanımında müzenin, somut ve somut olmayan mirası araştıran, toplayan, koruyan, yorumlayan, sergileyen ve toplumun hizmetinde olan, kâr amacı gütmeyen, kalıcı bir kurum olduğu vurgusu yapılmıştır. Müze yeni tanımıyla işlevlerini de güncellemekle birlikte halka açık, erişilebilir ve kapsayıcı kurumlar olarak, çeşitliliği ve sürdürülebilirliği teşvik etmekle yükümlü hale gelmiştir. Eğitim, eğlence ve bilgi paylaşımı için çeşitli deneyimler sunmak; etik, profesyonel olarak ve toplulukların katılımıyla çalışmak ve beraberinde ziyaretçi ve izleyiciyle iletişim kurmak müzelerin sorumluluk üstlendiği işlevler olarak tanıma eklenmiştir. Bu bağlamda değişen tanımla birlikte müze ziyaretlerinin içeriği ve ziyaretçilerin beklentilerinde de önemli değişimler meydana gelmeye başlamıştır. Bireysel tecrübeler haline gelmeye başlayan müze ziyaretleri yeni tanımla birlikte gündeme gelen bu beklentiye uygun oluşturulan, postmodern müze kıstaslarından "kapsayıcılık", "paylaşarak öğrenme" gibi ilkelerin odağa alınarak kurgulandığı ve sunulduğu sergilerle hayat boyu öğrenmeyi destekleyecek deneyimler haline gelmektedir. Bu araştırmada, Amerikalı yazar Gertrude Stein'ın "ilk modern sanat müzesi" olarak nitelendirilen stüdyosu çağdaş mikro müze kavramı üzerinden ele alınmıştır. Bu bağlamda yurt dışında ve Türkiye'de, Gertrude Stein'ın "salon-stüdyo modeli" merkez alınarak düzenlenip, kapılarını izleyicilere açacak, kültürlerarası iletişimi cesaretlendirici, çeşitliliğe açık müze örnekleri araştırılmıştır. Salon – stüdyo modeline içerik bağlamında uygun olabileceği düşünülen İstanbul'daki Adam Michiewicz Müzesi, Doğançay Müzesi, Orhan Kemal Müzesi ve Ara Güler Müzesi incelenmiş, ele alınan yurt dışı örneklerle birlikte değerlendirilerek salon-stüdyo modelinin yaygınlaştırılmasının, postmodern müze kavramına ve çağdaş müze uygulamalarına ne şekilde katkı sağlayacağı tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler Turkish Folk Music, Türkü, Central Anatolian dialect, online education

PDF

Kaynakça

  1. Ackroyd, P. (2017). Queer City Gay London from The Romans To The Present Day. London: Penguin Random House.
  2. Akay, A. (1997). Postmodern Görüntü, İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
  3. Arslanoğlu, A. A. (2010). Gertrude Stein'ın bilişsel poetikası: Kendilik ve zamanın yapıbozumu (Doktora tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
  4. Artun, A. (2006). Tarih Sahneleri Sanat Müzeleri Müze ve Modernlik 1.İstanbul: İletişim Yayınları.
  5. Artun, A. (2006). Tarih Sahneleri Sanat Müzeleri Müze ve Modernlik 2.İstanbul: İletişim Yayınları.
  6. Artun, A. (2015). Sanatın İktidarı. İstanbul: İletişim Yayınları.
  7. Baudrillard, J. (2013). Foucault’yu Unutmak. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
  8. Butler, J. (2001). İktidarın Psişik Yaşamı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  9. Butler, J. (2004). Kırılgan Hayat Yasın ve Şiddetin Gücü. İstanbul: Metis Yayınları.
  10. Butler, J. (2008). Cinsiyet Belası İstanbul: Metis Yayınları.
  11. Butler, J. (2020). Çöz(ül)en Cinsiyet. İstanbul: MonoKL Düşünce Yayınları.
  12. Candlin, F. (2016). Micromuseology An Analysis of Small Independent Museums. London: Bloomsbury Publishing Plc.
  13. Conner, S. (2001). Postmodernist Kültür: Çağdaş Olanın Kuramlarına Bir Giriş, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  14. Çetin, F. (2013). Gertrude Stein'ın oyunlarında Sürekli Şimdiki Zaman (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  15. D’Alleva, A. (2015). Sanat Tarihi Nasıl Yazılır? İstanbul: Literatür Yayınları.
  16. Demir, S. (2017). Sözel Belleğin Müzede Sergilenişi. İstanbul: Fanus Kitap.
  17. Denizarslanı, Y. (2003). Amerikan yazınında modernitenin kurgulanması: Three lives (Gertrude Stein), the Sun Also Rises (Ernest Hemingway) Winesburg, Ohio (Sherwood Anderson), Sartoris (William Faulkner) (Yüksek Lisans tezi) Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
  18. Direk, Z. (2016). Cinsiyeti Yazmak. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  19. Edhem, H. (2019). Modern Sanat Müzesinin Tasarımı Müzecilik Yazıları. İstanbul: İletişim Yayınları.
  20. Eroğlu, Ö. (2016). Sanat Eleştirisi Nedir? İstanbul: Tekhne Yayınları.
  21. Evren, S. (2022). Günümüzde Sanat ve Deneyim. İstanbul: Hayalperest Yayınları.
  22. Foucault, M. (2003). Cinselliğin Tarihi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  23. Foucault, M. (2011). Entelektüelin Siyasi İşlevi. (3. Baskı). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  24. Foucault, M. (2011). Özne ve İktidar. (3. Baskı). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  25. Freud,S. (2021). Sanat ve Sanatçılar Üzerine. Ankara: Dorlion Yayınları.
  26. Gen, E. (2011). İletişim, Tasarım, İşletme: Çağdaş Sanat Müzelerinin Yeni Misyonu, skopbülten, 20 Aralık 2020 tarihinde erişildi: https://www.eskop.com/skopbulten/iletisim-tasarim-isletme-cagdas-sanatmuzelerinin-yenimisyonu/429.
  27. Gombrich, E. H. (1999). The Story of Art. London: Phaidon Press Limited.
  28. Gümüş, S. (2010). Modernizm ve Postmodernizm. İstanbul: Can Sanat Yayınları.
  29. Hall, G.ve Birchall, C. (2013). Yeni Kültürel Çalışmalar Kuramsal Serüvenler. İstanbul: Say Yayınları.
  30. Harvey, D. (1996). Postmodernliğin Durumu. İstanbul: Metis Yayınları.
  31. Jagose, A. (2021). Queer Teori Bir Giriş. İstanbul: NoteBene Yayınları.
  32. Jameson, F. (2002). Dil Hapishanesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  33. Jameson, F. (2005). Modernizmin İdeolojisi. İstanbul: Metis Yayınları.
  34. Jameson, F. (2016). Jameson Jameson’ı Anlatıyor. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  35. Jameson, F. (2018). Antikler ve Postmodernler Formların Tarihselliği Üzerine. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  36. Jameson, F. (2020). Zamanın Tohumları. İstanbul: MonoKL Düşünce Yayınları.
  37. Johnson, H., Bingmann, Cutler ve Grove (2021). Müze Eğitimcisinin El Kitabı. Ankara: İmge Kitabevi.
  38. Karadeniz, C. (2020). Çağdaş Müze, Güzel Sanatlar Teori, Güncel Araştırmalar ve Yeni Eğilimler, 144 – 173.
  39. Karadeniz, C. ve Çok, F. (2013). Prof. Dr. Bekir Onur’a Armağan Çocuklar, Gençler ve Müze Eğitimi. (1. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
  40. Karadeniz, C. (2015). Çağdaş Müze Ve Kültürel Çeşitlilik: Arkeoloji Müzesi Uzmanlarının Kültürel Çeşitliliğe İlişkin Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi. (Doktora tezi) Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  41. Karadeniz; C. (2018). Müze Kültür Toplum, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
  42. Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
  43. Kasap, N. (1992). Sunuş. Alice B. Toklas’ın Özyaşamöyküsü. G.Stein. İstanbul: Metis Yayınları.
  44. Koçak, E. (2011). Müzelerde Marka Yönetimi (Yüksek Lisans tezi) Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi, İstanbul.
  45. Demir, Mehtap. “Gelenek ve Modernite Bağlamında Bir Halk Müziği Topluluğu Olarak ‘Yurttan Sesler’.” Turkish Studies (2017).
  46. Demir, Nurettin. “Ağız Terimi Üzerine.” Türkbilig 4 (2002): 105-116.
  47. Koçakoğlu, B. (2018). Anlamsızlığın Anlamı PostModernizm. Konya: Palet Yayınları.
  48. Köksal, A. H. (2021). Resim Heykel Müzesi Bir Varoluş Öyküsü. İstanbul: İletişim Yayınları.
  49. Kumar, K. (1995). Sanayi Sonrası Toplumdan Post-Modern Topluma Çağdaş Dünyanın Yeni Kuramlar. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  50. Kumar, K. (1995). Sanayi Sonrası Toplumsal Postmodern Topluma, Ankara: Dost Yayınevi.
  51. Lippard, L. R. (1970). Pop Art. London: Thames and Hudson Ltd.
  52. Mant, S. (1997). Yirmici Yüzyılın İkinci Yarısında Soyut Sanatta Öz-Biçim İlişkisi (Yüksek Lisans Tezi) Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
  53. Mills, R. (2008). Theorizing the Queer Museum. Museums & Social Issues, 3(1):41-52.
  54. Onur, B. (2014). Yeni Müzebilim Demokratik Toplumu Yaratmak. Ankara: İmge Kitabevi.
  55. Özdağ, U. (1995). Gertrude Stein'ın oyunlarının Corpus Hermeticum ve Asclepius ışığında incelenmesi (Doktora tezi) Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  56. Özkazanç, A. (2015). Feminizm ve Queer Kuram. Ankara: Dipnot Yayınları.
  57. Özsezgin, K. (2015). Önsöz. Picasso. G. Stein. İstanbul: Dedalus Kitap Yayınları.
  58. Sezgin, M. ve Karaman, A. (2009). Müze Yönetimi ve Pazarlaması. (1.Baskı). Konya, Çizgi Kitabevi.
  59. Stein, G. (1992). Alice B. Toklas’ın Özyaşamöyküsü. (N. Kasap, çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
  60. Stein, G. (2015). Picasso. (K. Özsezgin, çev.). İstanbul: Dedalus Kitap Yayınları.
  61. Tansuğ, S. (1992). Resim Sanatının Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  62. Türk Dil Kurumu. (2005). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  63. Uçar, M. (2019). Türkiye’de Müzeciliğin T.G.K.B.A analizi (Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
  64. Urhan, V. (2010). Fikir Mimarları -24 Foucault. İstanbul: Say Yayınları.
  65. Ağaoğlu, Özlem Güvenç. (29.05.2021). Kayıp Nesil ve Bu Devri Anlatan Yazarlar. Bilgiustam.https://www.bilgiustam.com/kayip-nesil-ve-bu-devri-anlatan-yazarlar/ adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2021.
  66. Artun, Ali. (25.08.2017). “Sanat Galerisinin Sonu” skopbülten. https://www.e skop.com/skopbulten/sanatgalerisinin-sonu/3477 adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  67. Bal, Metin. (2015). “Postmodernizmin Düşünce ve Sanat Dünyasında Tanımı,” Mavi Atlas. 120-135. https://www.dergipark.org.tr/tr/download/article file/84183b adresinden ulaşıldı. Son erişim 27.08.2023.
  68. Celal, Metin. (16.04.2021). “Gertrude Stein’dan üç kadın, üç yaşam. “Hürriyet.com. https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/gertrude-steindan-uc-kadin-uc-yasam 41789721/ adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2021
  69. Doğançaymuseum.org. “Hakkında” http://dogancaymuseum.org/ adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  70. Dunn, Pete. (14.10.2015). “Salon-Style Hanging-How You Can Do it Right” donttakepictures.com. https://www.donttakepictures.com/dtp blog/2015/10/13/salon-style-hanging-how-you-can-do-it-rightsponsored adresinden erişildi. Son erişim 26.08.2023.
  71. Er, Harun, Yılmaz, Ramazan (2020). Sosyal Bilgilerde Öğretmen Adaylarının Objektifinden. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi,2020, 4(2), 165- 168https://acikerisim.bartin.edu.tr/bitstream/handle/11772/6577/10.38015 sbyy.766481- 1193354.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  72. Ezber, Gökçen. (08.01.2016). “Radikal Kitap’a Kaos GL ve Notabene Yayınları’nın ortak kitabı Queer Teori: Bir Giriş’i yazdı”. kaosgl.org. https://kaosgl.org/haber/nedir bu-queerrsquo-dedikleri/ adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  73. Greelane. “Gertrude Stein'ın Profili (1874- 1946)”. greelane.com/tr/beşeri-bilimler/tarih ve-kültür/gertrude-stein- 1874-1946-3529142/ adresinden erişildi. Son erişim: 29.05.2021.
  74. Hanioğlu, Umut. (23.02.2021). Gertrude Stein: 20. Yüzyıl Sanatına Damga Vuran Yazar.Themagger.com.https://www.themagger.com/gertrude-stein-kimdir-yasami adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2021.
  75. Hibbins, Ashlegh. (20.11.2022). “Mini but Mighty: Why Small Museums are Superheroes” museumhack.com. https://www.museumhack.com/mghty-small museums/ adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  76. High Museum of Art. (10.08.2020). “Create Your Own Salon Wall: A Brief History and How-To Guide. https://medium.com/high-museum-of-art/create-your-own-salon wall-a-brief-history-and-how-to-guide- 715d712b5442 adresinden erişildi. Son erişim 26.08.2023.
  77. Hilden, Katherine. (27.11.2012). “Gertrude Stein and the Salon Style”. artamaze.wordpress.com.artamaze. https://www.wordpress.com/2012/11/27/gertrude-stein-and-the-salon style/adresinden erişildi. Son erişim 26.08.2023.
  78. Hürriyet.com.tr. “Orhan Kemal Müzesi Nerede? Orhan Kemal Müzesi Tarihçesi, Eserleri, Giriş Ücreti ve Ziyaret Saatleri” https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/orhan-kemal-muzesi-nerede-orhan-kemal muzesitarihcesi-eserleri-giris-ucreti-ve-ziyaret-saatleri-2023-41606901 adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  79. Icom.museum. “Museum Definition 2022” https://icom.museum/en/resources/standards guidelines/museumdefinition/ adresinden erişildi. Son erişim10.07.2023.
  80. İlbi, Barış, Kemal. (03.06.2022). “Doç. Dr. Ceren Güneröz'le Müzeler, Müzecilik ve Müze Eğitimi Üzerine Bir Sohbet (8.Bölüm)” K. Barış İlbi'yle "AMA ÇOK SAÇMA". https://podcasts.apple.com/au/podcast/8-do%C3%A7-dr-ceren g%C3%BCner%C3%B6zle-m%C3%BCzeler-m%C3%BCzecilik-ve m%C3%BCze/id1635061869?i=1000570232180 adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  81. Jaracz, Jill. (12.04. 2021). How the Lost Generation Works. Howstuffworks. https://people.howstuffworks.com/culture-traditions/generation-gaps/lost generation.htm adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2021.
  82. Khan Academy Turkce YouTube Channel. “Pablo Picasso, Gertrude Stein (Sanat ve Sosyal Bilimler) (Sanat Tarihi)” https://www.youtube.com/watch?v=H2OBRs0mhh0&t=244s/ adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  83. Kudat, Beliz. (29.05.2021). “Kayıp Nesil ve Hemingway’in Paris’i”. BelizKudat.com https://www.belizkudat.com/single-post/2017/10/18/kay%C4%B1p-nesil-ve hemingway-in-paris-I/ adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2021.
  84. Longley, Robert. (02.03.2022). “The Lost Generation and the Writers Who Described Their World”. Thoughtco.https://www.thoughtco.com/the-lost-generation-4159302 adresinden erişildi. Son erişim 29.05.2022.
  85. Masumiyetmuzesi.org. “Müze”. https://www.masumiyetmuzesi.org/ adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  86. Maurice, Powsy, Emma. (22.10. 2020).“30 years after Justin Fashanu came out as gay, the spectre of homophobia still hangs over football – but there is hope”.thepinknews.com. https://www.thepinknews.com/2020/10/22/justin fashanu-gay-coming-out-death-brother-legacy/ adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  87. Mellow, R., James. (01.12.1968). “The Stein Salon Was The First Museum of Modern Art”.nytimes.com. https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/05/03/specials/steinsalon.html?scp=71&sq=catholic%2520museum&st=cse adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  88. Museum of Jewish HeritageYouTubeChannel. (2012). “Unlikely Collaboration: Gertrude Stein, Bernard Fay, and the Vichy Dilemma: Author Barbara Will, Dartmouth College, in conversation with Ruth Franklin, senior”. youtube.com/watch?v=e9PAL3K0iWM&t=373 adresinden erişildi. Son erişim 07.07.2023.
  89. Müze.gov.tr.“Adam Mickiewicz Müzesi” https://muze.gov.tr/muze detay?sectionId=IDM01&distId=MRK adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  90. Öğüt, Hande. (11.06.2015). “Romantik dostluklardan lezbiyen feminizme kadınlar arası tutku, aşk ve cinsellik”.kaosgl.org.https://kaosgl.org/gokkusagi-forumu-kose yazisi/kadinlar-arasi-tutku-ask-vecinsellik adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  91. Paenhuyseni An. (25.08.2023). “Gertrude Stein And Pablo Picasso: The Language of Friendship”. Sothebys.com. https://www.sothebys.com/en/articles/gertrude-stein and-pablo-picasso-the-language-of-friendship adresinden erişildi. Son erişim 26.08.2023.
  92. Philosophy Matters. (15. 07. 2017). “Derrida:The Documentary (2012)”. https://www.youtube.com/watch?v=Pn1PwtcJfwE adresinden erişildi. Son erişim 26.08.2023.
  93. Richardson, John. (10.02.1991). “ART; Picasso and Gertrude Stein: Mano a Mano, Tete a-Tete”. nytimes.com. https://www.nytimes.com/1991/02/10/arts/art-picasso-and gertrude-stein-mano-a-mano-tete-a-tete.html adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  94. SakıpSabancıMüzesiYouTubeChannel. “MÜZEDE SAHNE 2019: Bir Yazar Olarak Gertrude Stein ve Paris Dönemi- Pelin Batu” https://www.youtube.com/watch?v=srggOlSwYq0/ adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  95. Spaggiari, Bianca. (05.07.2022). “Gertrude Stein: A Woman With an Unparalleled Drive for Art” MutualArt. https://www.mutualart.com/Article/Gertrude-Stein--A Woman-With-an-Unparall/DC8FD00B8073B82 adresinden erişildi. Son Erişim: 27.08.2023.
  96. Stroude, Will. (22.10.2020). “How homophobia claimed the life and career of Justin Fashanu, world’s first openly gay footballer”. https://www.attitude.co.uk/culture/sexuality/how-homophobia-claimed-the-life andcareer-of-justin-fashanu-the-wor.lds-first-openly-gay-footballer-301868/ adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  97. Şişligezirehberi.com. “Ara Güler Müzesi”. https://www.sisligezirehberi.com/rehber/ara guler-muzesi/ adresinden erişildi. Son erişim 10.07.2023.
  98. Takac, Balasz. (10.07.2020). “The Salon, Paris’s Premier Art Exhibition Art History” widewalls.ch. https://www.widewalls.ch/magazine/paris-art-salon-exhibition adresinden erişildi. Son erişim 27.08.2023.
  99. Themetmuseum. “The Steins Collect: Matisse, Picasso, and the Parisian Avant-Garde” https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2012/steins-collect adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  100. The Met YouTube Channel. “The Steins Collect: Matisse, Picasso, and the Parisian Avant Garde”adresinden erişildi. Son erişim 30.05.2021.
  101. Vella ve Cutajar. (2014). “Small museums in socially deprived area and identity.” University of Malta, Malta – ICME Conference 2014, Zagreb. https://icme.mini.icom.museum/wpcontent/uploads/sites/16/2019/01/ICME_2014 _John_Vella.pdf adresinden ulaşıldı. Son erişim 27.08.2023.