Cilt 12, Sayı 112 (Aralık 2023)

Araştırma Makalesi

Tarihi Başpâreler Üzerine Bir İnceleme

Yayımlandı 05.01.2024

  • Cengizhan Engin
Cilt 12 Sayı 112 kapak

Öz

Bu çalışmada neyin tarihinden kısaca bahsedilmesinin yanı sıra bu sazın bölümleri hakkında da kısaca söz edilmektedir. Bu bölümler arasında makalenin asıl konusu olan başpâre ele alınmaktadır. Gelenekten günümüze, başpâre üretiminde kullanılan ham maddeler makale içinde yer almaktadır. Başpâre ustaları, gelenekte uygulanan üretim aşamalarını ve tercih edilen materyalleri günümüzdeki estetik algısı ile yaptıkları başpârelere entegre etmişlerdir. Günümüzde ‘’kakma’’ adı ile üretilen, birçok renkte ve sertlikteki hammaddelerin, başpârenin dış formunu oluşturmasının (iç kısımda çoğunlukla manda boynuzu tercih edilmektedir) icracılar açısından maddi ve manevi pozitif etkisi de göz önüne alınmıştır. Ayrıca geçmiş yıllarda üretilip, bazısı zamanının hatırı sayılır icracıları olan neyzenler tarafından kullanılmış 9 adet tarihi başpârenin detaylı ölçüleri ve fotoğrafları verilmektedir. Bunun yanı sıra günümüz başpâre ustalarının ürettiği standart başpâre formu da makalede yer almaktadır. Bu sayede gelenekte üretilen başpârelerin formları ile günümüzde üretilen başpârelerin formları arasındaki ilişkinin kurulabilmesi hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler Ney, Başpâre, Müzik, Gelenek, Orgonoloji

Abstract

A Study on Historical Baspares

In addition to a brief mention of the history of the ney, this study will also briefly mention the sections of this instrument. Among these sections, the başpâre, which is the main subject of the article, is discussed. The raw materials used in the production of Başpâre from tradition to the present day are included in the article. Başpâre craftsmen have integrated the traditional production stages and preferred materials into the başpares they make with today's aesthetic perception. They have also taken into account the positive material and spiritual effects on the performers of the raw materials of various colours and hardness, which are now produced under the name of "kakma" and which form the outer shape of the başpâre (buffalo horn is mostly preferred for the inner part). In addition, detailed measurements and photographs of 9 historical başpâres are given, some of which were produced in the past and some of which were used by neyzens who were notable performers of their time. On the other hand, the standard form of başpâre that is produced by today's başpâre craftsmen is also included in the article. Thus, it aims to establish the relationship between the forms of traditional başpâre and the forms of modern başpâre.

Keywords Ney, Baspare, Music, Tradition, Orgonology

PDF

Kaynakça

  1. Aykon, Nil. Türk Tasvir San’atında müzik aletleri. Kök Dergisi 1. 2 (1981): 15-16.
  2. Araslı, Orhan. Neyzen Şevki Sevgin’i Kaybettik. Aylık Müzikoloji Dergisi 1. 254 (1970): 16.
  3. Arslan, M., Burak ve Şahin, H., Turgut. Alternatif Hammadde Kaynağı Olarak Kargı Kamışı (Aroundo donax L.) Üzerine Bir İnceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 18. 3 (2014): 90- 91.
  4. Bardakçı, Murat. Maragalı Abdülkadir. İstanbul: Pan Yayınları, 1986.
  5. Behar, Cem. Ali Ufki ve Mezmurlar. İstanbul: Pan Yayınları, 1990.
  6. During, Jean. The Art of Persian Music. Washington: Harvard University Press, 1991.
  7. Erguner, Süleyman. Ney Metod. İstanbul: Pan Yayınları, 2002.
  8. Farmer, G., Henry. Studies in Oriental Musical İnstruments. Frankfurt: Strauss Offsetdruck Press, 1931.
  9. Farmer, G., Henry. Onyedinci Yüzyılda Türk Çalgıları. (İlhami Gökçen, Çev.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999.
  10. Galpin, F., William. The Music of the Sumerians. Cambridge: Cambridge University Press, 1937.
  11. Gazimihal, M., Ragıp. Türk Nefesli Çalgıları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. 1975.
  12. Harman, Ö., Faruk. Metin Muhteva ve Kaynak Açısından Barnaba İncili. Yayınlanmamış Profesörlük Takdim Tezi. İstanbul: Yyy, 1994.
  13. Karomatli, Faizullah. Antik Dönemde Orta Asya’da Müzik ve Anadolu ile Özbek Müziği Arasındaki İlişkiler. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999.
  14. İbn Haldun. Mukaddime II. Haz. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1983.
  15. Öztuna, Yılmaz. Büyük Türk Musikîsi Ansiklopedisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
  16. Rızvanoğlu, İsmail. Farabi’de İka Teorisi. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2007.
  17. Sanal, Haydar. Mehter Musikisi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1964.
  18. Sarı, Ayhan. Geleneksel Türk Sanat Müziği Çalgıları Her Yönleriyle Ud, Tanbur, Kanun, Kemençe, Ney, Kudüm. Lisans Bitirme Ödevi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, 1985.
  19. Sezikli, Ubeydullah. Abdülkadir Meragi ve Camiü’l Elhan’ı. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2007.
  20. Tan, Ali. Ney Açkısının Tarihi ve Teknik Gelişimi. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2011.
  21. Turabi, A., Hakkı. İbn Sînâ’nın Kitâbü’ş -Şifâsı’nda Mûsikî. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2002.
  22. Turabi, A., Hakkı. Klasik İslam Düşüncesinde Musiki Tasavvuru. İstanbul: Klasik Yayınları, 2006.
  23. Tüfekçi, Ali. Coğrafi Yayılım, Kültür-Medeniyet Etkileşimleri Çerçevesinde: ‘’Ney’’ Tarih, Teknik ve İcrasına İlişkin Karşılaştırmalı Bir Analiz. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, 2011.
  24. Uslu, Recep. Selçuklu Topraklarında Müzik (Hoca Ahmed Yesevi’den Hz. Mevlana’ya), Konya: Konya Valiliği Yayınları, 2010.
  25. URL 1: http://www.neyzen.com/ney_baspare.html 21.05.2021
  26. URL 2: https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/konya/gezilecekyer/mevlna-muzesi 28.05.2021
  27. URL 3: https://islamansiklopedisi.org.tr/aziz-dede 28.05.2021
  28. URL 4: https://islamansiklopedisi.org.tr/yazici-mehmet-emin 28.05.2021
  29. URL 5: https://islamansiklopedisi.org.tr/salim-bey-uskudarli 28.05.2021
  30. URL 6: https://www.neyyapimi.net/bilgi-neyzen-Ihsan-bey-72.html 28.05.2021
  31. URL 7: http://www.fatih.gov.tr/topkapi-sarayi-muzesi 28.05.2021
  32. URL 8: https://istanbeautiful.com/tr/topkapi-sarayi-muzesi/ 28.05.2021.