Kūkai’nin Mandala Konsepti ile Mark Rothko Şapeli’nin Analojisi

Mistisizmin sanat üzerindeki izleri, sanat tarihi boyunca sürülmektedir. Bu bağlamda, inanç sistemlerinin sanatın üzerindeki gücü, yadsınamaz bir biçimde ortaya konmaktadır. İster 6. yüzyılda, ister 20. yüzyılda olsun, dini öğreti birikimlerinin etkilerini sürdürerek sanat ürünlerine yansıdığı gözleminden hareketle, Kūkai ve Mark Rothko göze çarpmaktadır. Kōbō Daishi olarak anılan Kūkai, 6. yüzyılın son çeyreği ile 7. yüzyılın ilk yarısında yaşamıştır. Kōbō, ‘Budizm öğretisini geniş çapta yayan’, daishi ‘mükemmel öğretmen’ anlamına gelmektedir. Kūkai, Shingon Okulu ve Kōya Dağında bulunan manastırın kurucusu olmasının yanı sıra Ezoterik (bâtıni) Budizminin de babasıdır. Kūkai’nin felsefesi, akılcılık ile metafizik, soyut ile somut, basitlik ile çeşitlilik gibi ikici bakış açılarını birleştirme üzerine kurulmuştur. Kūkai’nin mandala yaklaşımı dört ana başlıkta toplanabilir: Mahā (Beden), Samaya (Söylem), Dharma (Us) ve Karma (Eylem). Kūkai’ye göre bu dört başlığın hiçbiri birbirinden bağımsız değildir. Mandalalar aklın merkezine yoğunlaşmada kullanılan görsel imajlar olarak tanımlandığında, bu dört öğenin birinin bile eksikliği, mandalanın sağladığı meditatif çabanın boşa çıkacağı yönünde değerlendirilebilir. Mandalaların kullanım amacı, fenomenlerden arınarak, muhayyilenin ortaya çıkarttığı imgeler ile iletişim kurulabilecek ruhsal bir olgunluğa ulaşmaktır. Bu olgunluk, Buda’ya ulaşmakta kullanılan en önemli deneyimlerin başında gelmektedir. 1964 yılında koleksiyoner ve müze yöneticisi olan Dominique de Menil, 20. yüzyılın önemli sanatçılarından Mark Rothko ile mimar Philip Johnson’ı, Amerika Birleşik Devletleri’nin Texas eyaletinin Houston kentinde bulunan St Thomas Üniversitesi için manevi ekümelizme ve insan haklarına adanmış bir şapel yapılması amacıyla görevlendirmiştir. Ancak, sözü edilen şapel, Rothko’nun ölümünden bir yıl sonra 27 Şubat 1971’de, bağımsız hale getirilerek Rothko Şapeli olarak anılmaya başlamıştır. Rothko Şapeli’nin sekizgen mimarisi, mandalayı anımsatan simetrik bir plan oluşturmaktadır. Rothko’nun resimleriyle dolu, meditatif bir mekân niteliği taşıyan Şapel’in merkezinde durulduğunda, izleyiciler tüm eserleri eşit mesafeden izleyebilmektedir. Bu çalışmayla, Rothko Şapeli’nin hem görsel hem mistik yapısını, Kūkai’nin mandala ve sanata bakışıyla değerlendirerek sanat, felsefe, teoloji, mimarlık vb. alanlarda disiplinlerarası yaklaşımların zenginleşmesine katkı sağlamak amaçlanmaktadır.

The effects of mysticism in art have been researched throughout art history. In this context, the power of belief systems over art is revealed in an undeniable way. Either in 6th century or 20th century, the effects of religious teachings continue to have their reflections on art works. Kūkai and Mark Rothko will be studied within this perspective. Kūkai, known as Kōbō Daishi, lived in the last quarter of the 6th century and the first half of the 7th century. Kōbō means "widely spreading the teaching of Buddhism", daishi means "perfect teacher". Kūkai is the founder of the Shingon School and the monastery located on Mount Kōya, as well as the father of Ezoterik Buddhism. Kūkai's philosophy is based on merging dualist viewpoints such as rationality and metaphysics, abstract and concrete, simplicity and diversity. Kūkai's mandala approach can be grouped under four main headings: Mahā (Body), Samaya (Speech), Dharma (Mind), and Karma (Action). According to Kūkai, none of these four titles are independent from each other. When mandalas are defined as visual images used to concentrate on the center of the mind, the lack of even one of these four elements can be interpreted as the meditative effort provided by the mandala will be in vain. The purpose of use of mandalas is to achieve a spiritual maturity that can be communicated with the images created by the imagination by purifying from phenomena. This maturity is one of the most important experiences used to reach Buddha. In 1964, John and Dominique de Menil, collector and museum director commissioned Mark Rothko and architect Philip Johnson. Mark Rothko is one of the most important artists of the 20th century. Rothko and Johnson were built a chapel dedicated to spiritual ecumenicalism and human rights for St Thomas University in Houston, Texas, USA. However, the mentioned chapel was made independent on February 27, 1971, one year after Rothko's death, and became known as the Rothko Chapel. The octagonal architecture of Rothko Chapel creates a symmetrical plan reminiscent of a mandala. When standing in the center of the Chapel, which is a meditative space filled with Rothko's paintings, the audience can watch all the art works from an equal distance. The aim of this study is to evaluate both the visual and mystical structure of the Rothko Chapel with Kūkai's view of mandala and art approach within the context of art, philosophy, theology, architecture, etc. It is aimed to contribute to the enrichment of interdisciplinary approaches in the fields.