Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde Sergilenen Anadolu Selçuklu Halı Kompozisyonlarında Görsel Denge

Türklerin geleneksel halı sanatı, yaşadıkları bölgelerin iklim koşulları doğrultusunda ortaya çıkmış ve ilerleyerek günümüze kadar gelişim göstermiştir. Halı sanatıyla uğraşan kişilerin geçmişten gelen gelenek ve kültür birikimleri zamanla ürettikleri yapıtlara yansımış ve onlara kimlik kazandırmıştır. Günümüzde birçok müzede sergilenen Türk halıları, izleyicinin görsel algısında daima kuvvetli bir etki yaratmaktadır. Türk halılarının bu etkileyici görüntüsü, halı kompozisyonunda tasarım prensiplerinin doğru bir şekilde kullanılmasıyla gerçekleşmiştir. Sanat değeri yüksek olan bu halıların yüzey tasarımında görülen şekil zemin ilişkisindeki bütünlük denge ilkesiyle sağlanmıştır. Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde bulunan 13. ve 14. yüzyıla ait Anadolu Selçuklu halı yüzeylerinin asıl bordür, iç- dış sedef ve zemin olarak 4 bölüme ayrıldığı görülür. Halılarda yer alan bu bölümlerin kompozisyon düzenlemelerinde denge ilkesinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda Selçuklu halıları üzerinde yapılması planlanan araştırmada; halıların tasarımlarında görülen denge ilkesinin üstlendiği görevlerin incelenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca Selçuklu halılarının günümüzde de halen izleyici üzerinde bıraktığı kuvvetli etkinin tasarım prensipleri açısından araştırılarak görsel verilerle sunulması planlanmıştır.

The traditional carpet art of the Turks emerged in line with the climatic conditions of the regions they live in and has progressed until today. The traditions and cultural accumulations of the people who deal with the art of carpets have been reflected in the works they have produced over time and have given them an identity. Turkish carpets, which are exhibited in many museums today, always create a strong effect on the visual perception of the viewer. This impressive appearance of Turkish carpets has been realized by using the design principles correctly in the carpet composition. The integrity in the shape-ground relationship seen in the surface design of these carpets with high artistic value is provided by the principle of balance. It is seen that the Anatolian Seljuk carpet surfaces of the 13th and 14th centuries in the Turkish and Islamic Arts Museum are divided into 4 parts as the main border, inner-outer border and floor. The principle of balance was used in the composition arrangements of these sections on the carpets. In this context, in the research planned to be carried out on Seljuk carpets; It is aimed to examine the effect of the balance principle seen in the designs of carpets. In addition, it is aimed to investigate the strong effect that Seljuk carpets still have on the audience in terms of design principles and to examine them together with visual data.