Türk Kültüründe Eyerler

Türk kültüründe el sanatları içerisinde deri işlerinin önemli yer tuttuğu bilinmektedir. Bunu Anadolu’da yaygın olarak en basit işçilikten en yüksek sanat değerine ulaşmış deri el sanatları eserlerinde görmekteyiz. Bu eserlerden tarih öncesinden bugüne gelen ve halen Anadolu’nun çeşitli yörelerinde sürdürülmeye çalışılan birisi de eyer üretimidir. Günümüzde yurt içi ve yurt dışı müzelerinde Türk eyerlerinin zengin ve gösterişli örnekleri sergilenmektedir. İnsanlar atları günlük hayatta hem binek hem de yük taşıyıcı olarak kullanırken tarih içerisinde de savaş aracı olarak kullanılmıştır. Tarihî süreç içerisinde atlar insanlar tarafından ehlileştirilirken önce damgaları vurulmuş, daha sonra kemer ve gem kullanılmış, ehlileşen atın üzerine eyer yerleştirilmiş ve sonunda at insanlığın hizmetine sunulmuştur. Orta Asya bozkırlarında atlar, Türklerle evcilleşmiş, tarihte kendisine bir kimlik kazandırmıştır. Ata hükmeden bir millet, onu rahat kullanmanın yollarını aramıştır. Geleneksel el sanatlarını öğrenme işi, büyük çoğunlukta baba mesleği olarak yapıldığı bilinmektedir. Eyer yapımı da bu mesleklerden birisidir. İnsanlar mesleklerini ustalarından öğrenirken zaman içerisinde kendileri de sanatlarına başka özellikler katmaktadırlar. Böylece sanatın özelliği ve özgünlüğü de burada ortaya çıkmaktadır. Geçmişten günümüze zanaat çerçevesinde gelişen eyer yapımı Türk toplumunun zengin mirasını günümüze taşıyan önemli bir sanattır. Türklerin farklı coğrafyaların kesişimin de bulunan coğrafi konumu at koşumları ve eyercilik alanında birçok toplum ile etkileşimde bulunmasını sağlamıştır. Savaşçı bir toplum olan Türkler, atçılık ve savaşçılık konusunun önemi sayesinde, at koşum takımları, askeri saraciye malzemelere de önemi arttırmıştır. Bu çalışmada Türk eyerlerin geçmişten günümüze kadar olan tarihsel gelişimi incelenmiş ve eyerlerin Türk Kültüründeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler Türk kültürü, dericilik, saraciye, at koşum takımları, eyer

As commonly known, leather work has an important place in handicrafts in Turkish culture. We see this in the leather handicrafts in Anatolia that have reached the highest artistic value from the simplest craftsmanship. One of these works, which has survived from prehistory and is still tried to be continued in various regions of Anatolia, is saddle production. Today, rich and ostentatious examples of Turkish saddles are exhibited in museums at home and abroad. While people use horses as both mounts and load carriers in daily life, they have also been used as war vehicles throughout history. In the historical process, while horses were tamed by people, first they were stamped, then belts and bridles were used, a saddle was placed on the tamed horse and thus, the horse was put to the service of humanity. In the steppes of Central Asia, horses were domesticated by the Turks and gained an identity in history. A nation that dominated the horse has sought ways to use it comfortably. It is known that learning traditional handicrafts is mostly done as a family profession. Saddle making is one of these professions. While people learn their professions from their masters, they also add other features to their art over time. Thus, the characteristic and originality of art emerges here. Saddle-making, which has developed within the framework of craft from the past to the present, is an important art that carries the rich heritage of Turkish society to the present. The geographical location of the Turks at the intersection of different geographies has enabled them to interact with many societies in the field of horse harness and saddle making. Turks, as a warrior society, have increased the importance of horse harnesses and military saddlery materials, thanks to the importance of horsemanship and militancy. In this study, the historical development of Turkish saddles from past to present has been examined and the place and importance of saddles in Turkish Culture has been emphasized.