Cilt 12, Sayı 101 (Ocak 2023)

Araştırma Makalesi

Türklerde Kut İnanışı ve Marş Geleneğine Etkileri

Yayımlandı 31.01.2023

Cilt 12 Sayı 101 kapak

Öz

Kut sözcüğü; bereket, talih, uğur, baht anlamları da olmakla birlikte esas itibariyle Tanrısal alandan Hakan’a bahşedilen yönetme erkini ve iktidar gücünü ifade eder. Tanrı katından Hakan’a verilmiş olan Kut, Hakan ya da halk sorumluklarını yerine getirmediği taktirde her zaman için yine Tanrı tarafından geri alınabilmesinin mümkün olduğuna inanılan bir kavramdır. Birçok felsefi anlam katmanı olan bu soyut kavram, birtakım semboller ve objeler ile görünür hale getirilmiştir. Bu sembollerde eski Türk inanışlarının izleri aranmalıdır. İktidar göstergesi olan kutlu sembollerden biri de Hakan çadırı önünde, günün belirli zamanlarında davul çaldırılması yoluyla uygulanan Nevbet geleneğidir. Hakanın yönetme yetkisinin kendisinde olduğunun hem halka hem de bizzat Hakan’a hatırlatılmasının bir yolu olan davul çaldırma geleneği en eski Türk devlet geleneklerinden biri haline gelmiş, sonraki zamanlarda bu gelenek mehter ve bando şeklinde evrimleşse de uygulanılmasından hiçbir zaman vazgeçilmemiştir. Bu çalışmada davula ve nevbete verilen önemin ifade ettiği felsefi anlam üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler Kut, Şamanizm, Hakimiyet, Marş, Nevbet, Mehter

Abstract

Kut Belief in Turks and Effects on March Tradition

The word Kut; although it also has the meanings of abundance, luck, good chance and fortune it essentially expresses the administrative power and the power bestowed on Hakan from God. Kut, which is given to Hakan from God, is a concept that is believed to be always possible to be taken back by God if Hakan or the people do not fulfill their responsibilities. This abstract concept, which has many layers of philosophical meaning, has been made visible with some symbols and objects. Traces of old Turkish beliefs should be sought in these symbols. One of the blessed symbols is the tradition of Nevbet, which is practiced by drumming at certain times of the day in front of the Hakan. The tradition of playing these drums has become one of the oldest Turkish state traditions, and although this tradition has evolved in the form of mehter and band, its practice has never been abandoned. In this study, the philosophical meaning and importance that given to drums and nevbet will be emphasized.

Keywords Kut, Shamanism, Administrative Power, Band, Nevbet, Mehter

PDF

Kaynakça

  1. Ahmedov, Sebuhi. Türk Halklarında Devlet ve Hakimiyet Sembolleri: Bayrak, Sancak, Tuğ. 2014.
  2. Bayat, Fuzuli. Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı. Ötüken Neşriyat, 2006.
  3. Bozatay, Şeniz Anbarlı. “Eski Türk Devletlerinde Siyasal İktidarın Meşruiyet Kaynağı Olarak ‘Kut’ Anlayışı ve Sınırları”. Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi, c. 8, sy 29, 2016, ss. 24-32.
  4. Çandarlıoğlu, Gülçin. İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 2003.
  5. Çoruhlu, Tülin. “Tuğ”. İslam Ansiklopedisi, c. 41, 2012, ss. 330-32.
  6. Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin Anahatları. Kabalcı Yayınevi, 2002.
  7. Erendil, Muzaffer. Dünden Bugüne Mehter. Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, 1992.
  8. Ergun, Pervin. Türk kültüründe ağaç kültü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2004.
  9. Esin, Emel. İslamiyetten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslama Giriş. Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1978.
  10. ---. Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu. Kabalcı Yayınevi, 2006.
  11. İnan, Abdulkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar. 3. Baskı, Türk Tarih Kurumu, 1986.
  12. Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. 1. Basım, Ötüken, 1998.
  13. Kalafat, Yaşar. Altaylar’dan-Anadolu’ya Kamizm-Şamanizm: Sosyal Antropoloji Araştırmaları. Yeditepe, 2004.
  14. Koca, Salim. “Türkiye Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus’un Aldığı ve Kullandığı Hâkimiyet Sembolleri”. Belleten, c. 59, sy 224, 224, Nisan 1995, ss. 55-74.
  15. Köprülü, Mehmet Fuat. Türk edebiyatı tarihi. 2. Baskı, Ötüken, 1980.
  16. Ögel, Bahaeddin. Dünden Bugüne Türk Kültürünün Gelişme Çağları. Milli Eğitim Basımevi, 2001.
  17. ---. Türk Kültürünün Gelişme Çağları II. Milli Eğitim Basımevi, 1971.
  18. Turgunbayer, Caşteğin. “Kırgız Kültüründe Kut Kavramının Özellikleri”. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, sy 47, 47, Mart 2019, ss. 245-57.
  19. Türker-Küyel, Mübahat. “Atatürk’ün Saadet Anlayışı Hakkında Bir Deneme”. Erdem, c. 5, sy 12, 1997, ss. 649- 83.
  20. Zeren, Münevver Ebru. “Türklerde İstiklâl Anlayışı ile Devlet ve Ordu Müziği Geleneği Kapsamında İstiklâl Marşımız”. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 4, sy 1, 1, Mayıs 2021, ss. 61-98.