Cilt 11, Sayı 100 (Aralık 2022)

Araştırma Makalesi

Burdur Kemer’deki Ahşap Direkli ve Süslemeli İki Cami

Yayımlandı 31.12.2022

Cilt 11 Sayı 100 kapak

Öz

Burdur’un Kemer ilçesindeki İbrahim Çavuş (Yukarı) Cami ve Elmacık Köyü Cami, Anadolu’da Selçuklular ile uygulanmaya başlayan ve Osmanlı Devleti’nin yıkılışına kadar süren ahşap direkli camiler geleneğinin devam eden örneklerindendir. Yoğun olarak Orta Karadeniz, İç Anadolu ve İç Batı Anadolu’da görülen ahşap direkli camilere Akdeniz Bölgesinde de rastlanılmaktadır. Burdur’da yaptığımız incelemelerde ahşap direkli camilerden özgün durumunu büyük ölçüde koruyan iki cami, kalem işi tezyinatları ile de dikkat çekmektedir. Camiler dıştan oldukça sade mimarilerine karşın, iç mekânda batılılaşma dönemi üslup özelliklerini yansıtan süslemeleriyle ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Bu makale, şimdiye kadar herhangi bir yayına konu olmayan iki camiyi tanıtmayı ve Anadolu Türk Mimarisi içindeki yeri ve önemini ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler Burdur, Kemer, Elmacık Köyü, Cami, İbrahim Çavuş, Kalem İşi, Süsleme, Ahşap Direk

Abstract

The Two Mosques With Wooden Poles and Ornaments in Kemer, Burdur

İbrahim Çavuş (Yukarı) Mosque and Elmacık Village Mosque in the Kemer district of Burdur are examples of the tradition of mosques with wooden poles that started to be built in Anatolia with the Seljuks and lasted until the collapse of the Ottoman Empire. Mosques with wooden poles, which are commonly seen in Central Black Sea, Central Anatolia and Central Western Anatolia, can be also encountered in the Mediterranean Region. In the examinations we made in Burdur, the two mosques, which have preserved their original status compared to the other mosques with wooden poles, draw attention with their hand-drawn ornaments. Despite their very plain architecture on the outside, the mosques have a privileged stature with their interior decorations reflecting the stylistic features of the westernization period. This article aims to introduce two mosques that have not been published until now, and to reveal their signafance in Anatolian Turkish Architecture.

Keywords Ottoman, Burdur, Kemer, Elmacık Village, Mosque, İbrahim Çavuş, Ornament, Wooden Pole

PDF

Kaynakça

  1. Acun, Hakkı. Manisa’da Türk Devri Yapıları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1999.
  2. Akdemir, M. Sadık. “Osmanlı Arşivi Belgeleri Işığı Altında Burdur’daki Vakıf Hizmetleri”. I. Burdur Sempozyumu (16-19 Kasım 2005) Bildiriler, Sempozyum Tam Metin Kitabı (2007): 66-81.
  3. Akok, Mahmut. “Kastamonu’nun Kasaba Köyü’nde Candaroğlu Mahmut Bey Camii”. Belleten 10/38 (1946): 293- 301.
  4. Altın, Yusuf. Konya’daki Geç Dönem Osmanlı Camileri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
  5. Altınsapan, M. Erol. “Sivrihisar Ulu Camii”. Madde ve Mananın Fethi: Fetih ve Medeniyet 2 (2021), 262-267.
  6. Arel, Ayda. Bir Şehr-i Ruşenâbâd, Kâr-ı Anka Bir Bender (Tanzimat Öncesi İzmir Sanatında Yeni Yönelimler). İzmir: İzmir Yayıncılık, 2002.
  7. Arık, Rüçhan. Batılılaşma Dönemi Türk Mimarisi Örneklerinden Anadolu’da Üç Ahşap Cami. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, 1973.
  8. Atak, Erkan. “Tokat’tan Ahşap Direkli Bir Yapı: Üzümören Ulu Camii”. Vakıflar Dergisi 51 (2019), 100-101.
  9. Atasoy, Sertan. Burdur’un İlçelerindeki Türk Dönemi Eserleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  10. Bayrakal, Sedat, “Merkezi Plan Tasarımı ve Malzeme Özellikleriyle İlginç Bir Örnek: Göçbeyli (Bergama) Merkez Camii ve Restorasyon Önerileri”. Sanat Tarihi Dergisi, 16/2 (2007): 1-26.
  11. Beyaz, Düriye. Burdur Merkezde Yer Alan Camiler (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
  12. Beyazıt, Mustafa. “Ankara Hacı İvaz Paşa Mescidi”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 47/1 (2007): 179-201.
  13. Beykal, Feryal. “Baklan Boğaziçi Eski Camii”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2 (1997): 73-90.
  14. BOA, Cevdet Maarif (C.MF), Yer No: 113 – 5632.
  15. Bozcu, Mustafa Murat. Burdur İlinde Türk Mimarisi: Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Mimarisi. Burdur: Burdur Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları, 2013.
  16. Bozer, Rüstem. “Kula-Emre Köyünde Resimli Bir Cami” Türkiyemiz 53 (1987): 14-22.
  17. Bulut, Lale. “İzmir Camilerinde Alçı Süsleme”. Sanat Tarihi Dergisi 8 (1996): 1-9.
  18. Cirtil, Saim. “Çivril Bayat Köyü Camii”. Sanat Tarihi Araştırmaları Prof. Dr. Haşim Karpuz'a Armağan, Kayseri: Kıvılcım Kitapevi (2007): 115-124.
  19. Çakmak, Şakir. “Boğaziçi Kasabası Eski Cami (Baklan/Denizli)”. 9. Milletlerarası Türk Sanatları Kongresi (İstanbul 23-27 Eylül 1991) Bildiriler, I. Cilt, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları (1995): 529-540.
  20. Çakmak, Şakir. Denizli İli’ndeki Türk Anıtları (Camiler) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1991.
  21. Çakmak, Şakir. “Eski Furunlu Köyü Hacı İbrahim Camii (Bayındır/İzmir)”. Sanat Tarihi Dergisi 8 (1996): 11-20.
  22. Çakmak, Şakir. “Çal-Kocaköy (Şalvan Köyü) Camii”. 21. Yüzyıla Girerken Geçmişten Günümüze Çal Yöresi: Baklan Çal Bekilli: Çal Sempozyumu Bildirileri, 1-3 Eylül 2006, Denizli: Çal Yöresi Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (2007): 808-816.
  23. Çok, Beste. Isparta ve İlçeleri Camii Süslemeleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  24. Çöl, Nilgün. “Kütahya İli Tavşanlı İlçesinde Kurşunlu Camiinin Duvar Resimlerinin Geleneksel Türk Duvar Resim Sanatı Çerçevesinde Değerlendirmesi: Osmanlı Sanatı Çerçevesinde Duvar Resmi”. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Anadolu Sanat Dergisi 12 (2002): 49-66.
  25. Daş, Ertan. “Dazkırı Yakınlarında Yayınlanmamış Ahşap Destekli İki Köy Camisi”. 9. Milletlerarası Türk Sanatları Kongresi (İstanbul 23-27 Eylül 1991) Bildiriler, II. Cilt, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları (1995): 1-12.
  26. Demir, Ataman. “Eşrefoğlu Süleyman Bey Camii”. İlgi 43 (1985): 18-23.
  27. Denktaş, Mustafa. “Şıhlı Kasabası Yusuf Ağa Camii”. Prof. Dr. Zafer Bayburtluoğlu Armağanı, Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Yayınları (2001): 201-205.
  28. Denktaş, Mustafa. “Pınarbaşı-Uzunyayla’daki Ahşap Direkli Camiler”. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16
  29. Dönmez, Emine Naza. “Denizli Kızılcabölük Camileri ve Alçı Süslemeleri”. Sanat Tarihi Yıllığı 16 (2003): 61- 74.
  30. Duran, Remzi. “Konya Sarayönü’nde Üç Ahşap Cami”. Vakıflar Dergisi 20 (1988): 47-62.
  31. Duymaz, A. Şevki. “Senirkent Hıdır Çelebi (Pazar) Camii”. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (2009): 195-210.
  32. Efe, İsmail. Eşrefoğlu Camii ve Külliyesi Beyşehir. Konya: Dokuz Yayınları, 2014.
  33. Erçin, Serap. Kula İlçesi’ndeki Türk Dönemi Yapıları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
  34. Erdemir, Yaşar. “Konya-Beyşehir Bayındır Köyü Camii”. Vakıflar Dergisi 19 (1985): 193-206.
  35. Erdemir, Yaşar. “Nakışlı Ahşap Camilerimizin Klasik Dönemdeki Zengin Bir Temsilcisi: Doğanhisar Ulu Camii”. VI. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazı Sonuçları ve Sanat Tarihi Sempozyumu (Kayseri 8-10 Nisan 2002) Bildiriler, Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları (2002): 381-396.
  36. Erdemir, Yaşar. “Beyşehir Yöresinde Eşrefoğlu Geleneğini Sürdüren Nakışlı Bir Ahşap Cami Örneği: Çavuş Camii”. III. Uluslararası Türk Sanatları, Tarihi ve Folkloru Kongresi/Sanat Etkinlikleri, Hindistan (2014): 61-72.
  37. Eryılmaz, H. İbrahim, “Aydın, Koçarlı Cihanoğlu Camii Duvar Resimleri”. Mîzânü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 13 (2021):173-193.
  38. Eyice, Semavi, “Ahi Elvan Cami”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, I. Cilt (1988): 529.
  39. Gültekin, R. Eser. “Türklerde Bereket Sembolü Olarak Kullanılan Meyve Motifleri ve Mimaride Değerlendirilmesi”. Turkısh Studies İnternational Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 3/5 (2008): 9-31.
  40. Gürsoy, Elif. “Uşak’ta Perde Motifli Mihraplar”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 10 (2015): 146-157.
  41. İnce, Kasım. “Yukarı Camii / Akköy-Denizli”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2 (2001): 65-79.
  42. İnce, Kasım. Uşak’ta Türk Mimarisi, Isparta: Fakülte Kitabevi, 2004.
  43. İrkin, Özgür Mehmet. Burhaniye’de Türk Devri Eserleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  44. Karakuş, Filiz. “13. Yüzyılda Anadolu’da İnşa Edilen Ahşap Direkli Camiler Üzerine Değerlendirme Çalışması”. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication 11/1 (2021), 131-161.
  45. Karamağaralı, Haluk. “Sahip Ata Caminin Restitüsyonu Hakkında Bir Deneme”. Rölöve ve Restorasyon Dergisi 3 (1982): 49-75.
  46. Karaseki, Zeliha. Ankara Aslanhane-Ağaç Ayak Camilerinin Ahşap Süsleme Özellikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2007.
  47. Kuyulu, İnci. “Bademli Kızılcızade Mehmet Ağa Camii (Ödemiş/İzmir)”. Vakıflar Dergisi 24 (1994): 147-158.
  48. Kuyulu, İnci. “İzmir’de Osmanlı Dönemi Yapıları”. XIII. Türk Tarih Kongresi (4-8 Ekim 1999 – Ankara) Kongreye Sunulan Bildiriler, III. Cilt, II. Kısım, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi (2002): 1187- 1204.
  49. Mavuşoğlu, N. İpek, Savranşah Köyü Camisi Restorasyon Projesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2008.
  50. Nefes, Eyüp ve Gün, Recep. Giresun Çamoluk İlçesi Sarpkaya Köyü’ndeki Ahşap Sütunlu Bektaş Bey Camii. Vakıflar Dergisi 36 (2011): 137-154.
  51. Önge, Yılmaz. “Anadolu’da XIII.-XIV. Yüzyılın Nakışlı Ahşap Camilerinden Bir Örnek: Beyşehir Köşk Köyü Mescidi”. Vakıflar Dergisi 9 (1971): 291-296.
  52. Öztop, Mukaddes. Ankara Ahi Elvan Camii ve Alaaddin Camii Ahşap Süslemeleri Üzerine Bir Araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2010.
  53. Parlar, Gülsün ve Yılmaz, Emel. “Çivril-Savran Köyü Şerbanşah Camii’nde Bulunan Duvar Süslemeleri Üzerine Bir Araştırma”. Dünden Bugüne Çivril Sempozyumu (Çivril 18-19 Eylül 2001) Bildiriler, Ankara, Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası (2002): 333-349.
  54. Pektaş, Kadir. “Acıpayam ve Çevresindeki Türk Dönemi Eserlerinden Bir Kesit”, I. Acıpayam Sempozyumu (1- 3 Aralık Acıpayam-Denizli) Bildirileri, Denizli: Pamukkale Üniversitesi (2007): 422-450.
  55. Sapan, Erol Altın. Sivrihisarda Türk Mimarisi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1988.
  56. Seçkin, Nadide. “Beyşehir Eşrefoğlu Süleyman Bey Camii”. Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları (2002): 146-149.
  57. Uysal, Osman. “Ankara Arslanhane Camii Üzerine Bazı Tespitler”. VII. Milli Selçuk Kültür ve Medeniyeti Semineri (II. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazı-Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri), Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları (1998): 207-225.
  58. Uysal, Zekiye. Afyon Ulu Camii’nin Ahşap Üzerine Boyalı Nakışları, 3. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri, Afyon: Afyon Belediyesi Yayınları (1993): 236-248.
  59. Uslu Bülbül, Zehra ve Çevrimli, Nilgün. “Konya Camilerindeki Ahşap Mihraplardan Örnekler”. Sanat Tarihi Dergisi 30/2 (2021): 845-883.
  60. Yavuzyılmaz, Ahmet. Konya’da Ahşap Direkli Bir Köy (Tatköy) Camii. Yaşar Erdemir’e Armağan: Sanat Yazıları, Konya: Licaratürk Academia Yayınları (2019): 93-123.