Kapadokya’da “Çarmıhta İsa” Sahnelerindeki Ünik Figür ve Unsurlar

Ortodoksların benimsediği 12 Bayram sahnesinin 8. Sırasında yer alan Çarmıhta İsa sahnesi Bizans resim sanatına sıklıkla konu olmuştur. Bu kompozisyon merkezde çarmıha gerilmiş olan İsa ve çevresinde teolojide olayın tanığı olan figürlere yer verilerek oluşturulur. Çarmıhın iki yanında diğer figürlerden daha küçük boyutlarda betimlenmiş olan Longinos İsa’nın gövdesine mızrak saplarken, Esopos İsa’ya ucuna ekşi şaraba batırılmış sünger takılı olan bir sopa uzatır. Sahnenin solunda Meryem Ana ve / veya Üç Meryem (Mürlü Kadınlar), sahnenin sağındaysa İncilci Yahya ve İsa’nın ölümüne tanıklık ederken “O gerçekten Tanrı’nın oğluydu” sözünü söyleyen Yüzbaşı tasvirine yer verilir (Matta 27:54). Bazı yapılarda bu sahnenin İsa ile aynı anda çarmıha gerilen haydutlar Gestas ve Dysmas tasvirleri ile sonlandığı görülür. Üslupsal değişimler bir yana, bazı yapıların ikonografisinde teolojideki anlatımlardan farklı anlayışlar da karşımıza çıkar. Bahattin Samanlığı Kilisesinde yer alan Ekklesia personifikasyonu İsa’nın yarasından akan kan ve suyu bir kalise doldurmaktadır. Çavuşin Nikephoros Phokas Kilisesinde (Büyük Güvercinlik Kilisesi) Meryem Ana ve İncilci Yahya ile beraber Petrus’un tasvir edilmesi önemli bir orta çağ draması olan “Christos Paschon” ile ilişkilendirilir. Pürenli Seki Kilisesi ve Kokar Kilisede Kayafa tasvirine yer verilmesi İsa’nın ölümünde son kararı veren Pilatus’a rağmen, başrahibin İsa’nın ölümünden sorumlu tutulması ile açıklanmaktadır. Bununla beraber teolojide yer alan ancak resim sanata yansımayan perdesi yırtılmış tapınak tasvirinin Tokalı Yeni Kilisede karşımıza çıkması önemli bir detaydır.

The scene of Jesus on the Cross, which is in the feast scenes is frequently depicted in the Byzantine art. In the center of this scene is the crucifixion of Jesus. Around Jesus there are figures who are witnesses of the event in theology. On both sides of the cross are Longinos and Esopos, which are depicted in smaller sizes than other figures. To the left of the scene, the Virgin and/or the Myrophoroies are depicted. On the other side there are a depictions of John the Evangelist, and the a Centurion who saying, "He was truly the son of God!” (Matthew 27:54) In some churches, this scene ends with the Gestas and Dismas. Apart from the stylistic changes, there are some examples in the iconography that are not included in theology. In the Bahattin Samanlığı Church, there is a personification of Ekklesia that fills a chalice with blood and water flowing from the Jesus' wound. In the Çavuşin Nikephoros Phokas Church (Pigeon Church), Apsotle Peter is depicted with the Virgin Mary and John the Evangelist. This depiction is associated with the drama of “Christos Paschon”. In the Pürenli Seki and the Kokar Church, there is a depiction of Caiaphas in the Crucifixion scene. The reason for this is that the high priest is held responsible for Jesus' death, even though it was Pilate who made the decision to Christ’s death. Morever, there is a temple depiction in the Tokalı New Church, which is included in theology that is not common in Byzantine painting.