Bir Savaş Yarası Olarak Dilsizlik: Çamur ve Flaşbellek Filmlerindeki Sessizliğe İdeolojik Bir Bakış

Toplumsal alanda yaşanan tüm değişim, dönüşüm ve travmalar insanlığın önemli bir ifade alanı olan sanatta da yerini yerini bulmuştur. Görsel kültürün en önemli sanatsal ifade aracı olarak sinema ayrıcalıklı bir şekilde söz konusu bu kırılmalara ideolojik olarak toplum üzerinde bir tasavvur alanı inşa eder. Film anlatıları işledikleri konulara içerik ve biçimsel açıdan getirdikleri tavırla, politik açıdan da bir duruş sergilerler. Toplumsal kırılma ve travmalara verilen önemli bir tepki de sessizlik söylemidir. Sessizlik, etkili bir tavır olmasına rağmen sonsuz bir sessizlik hiçbir şeye etki edememektedir. Sessizlikle söz arasındaki ilişki tam da bu çelişkiden beslenmektedir. Söz de sessizlik de birbirlerinin yokluğunda güçlenmekte ama birbirlerine dönüşmeden de bir sonuca varamamaktadır. Filmlerin ideolojik olarak anlattıkları, ister istemez toplumun ahlaki süzgecinden de geçmektedir. Bu nedenle filmin ya da yönetmenin ideolojisi kolektif ideolojiyle ilişki içerisindedir. Bu bağlamda Türk sinemasının önemli yönetmenlerinden olan Derviş Zaim’in Çamur (2003) ve Flaşbellek (2020) eserleri içerik ve biçim açısından toplumsal kırılmalara gösterdikleri tavır açısından oldukça önemli yapımlardır. Olay örgüsü ya da biçimsel açıdan Derviş Zaim’in, savaşsız bir dünya düzeni üzerinden hikâye anlatma isteği; akademik açıdan incelemeye değerdir. Çalışmada yöntem olarak ideolojik film çözümlemesi kullanılmıştır. İdeolojik film çözümlemesi filmlerde yüzeyde olanlar kadar daha örtük olan mesajlar ve anlatı öğeleriyle de ilgilenmektedir. Bu çalışma kapsamında ideolojik yaklaşım iki amaçla kullanılmıştır. Hem filmlerdeki açık ve örtük mesajların çözümlemesi yapılmış hem de filmlerin ideolojik bakışının film biçimine yansımaları ortaya konmuştur.

All the changes, transformations and traumas experienced in the social sphere have also found their place in art, which is an important field of expression of humanity. As the most important means of artistic expression of visual culture, cinema constructs a space of imagination on society ideologically. Film narratives take a stance on the subjects they deal with in terms of content and form, as well as in political terms. An important response to social fractures and traumas is the discourse of silence. Although silence is an effective attitude, an eternal silence cannot affect anything. The relationship between silence and word feeds precisely on this contradiction. Both the word and the silence are strengthened in each other's absence, but they cannot reach a conclusion without transforming into each other. What the films describe ideologically inevitably passes through the moral filter of society. Therefore, the ideology of the film or director is related to the collective ideology. In this context, Derviş Zaim's Çamur (2003) and Flaşbellek (2020), one of the important directors of Turkish cinema, are very important productions in terms of their attitude to social breakdowns in terms of content and form. In terms of plot or form, Derviş Zaim's desire to tell a story through a world order without war; it is worth examining from an academic point of view. Ideological film analysis was used as a method in the study. Ideological film analysis deals with more implicit messages and narrative elements in films as much as those on the surface. Within the scope of this study, the ideological approach was used for two purposes. Both the analysis of the explicit and implicit messages in the films and the reflections of the ideological view of the films on the film form were revealed.