Cilt 10, Sayı 88 (Aralık 2021)

Araştırma Makalesi

Türk Barınma Mekânlarında Ocak Kavramının Kültürel Sürdürülebilirliği

Yayımlandı 31.12.2021

Cilt 10 Sayı 88 kapak

Öz

Mağaradan günümüz konutuna kadar, her mekânda barınma ihtiyacının yanında beslenme de bir diğer önemli ihtiyaç olmuştur. Beslenme ihtiyacı karşılanırken ateşin keşfi ve pişirme eyleminin ortaya çıkmasıyla ocak kavramı oluşmuştur. Barınma mekânlarında farklı şekillerde varlığını sürdüren ocak; Türk kültüründe de zaman içerisinde önemli bir yere sahip olmuştur. Günümüzde varlığını farklı isimlerle ve mekânlarda hala devam ettirebilen ocak kavramının kültürel sürdürülebilirliği ise tartışma konusudur. Çalışmanın amacı ocak kavramının mekânsal ve yapısal olarak geçirmiş olduğu değişimler ve kültürel sürdürülebilirliğinin irdelenmesidir. Bu kapsamda ocak kavramının dört farklı dönemdeki kullanımına ilişkin literatür taraması yapılarak mekân içerisindeki konumu irdelenmiştir. Bununla beraber ocak kavramının kültürel sürdürülebilirliğine ilişkin değerlendirmesini yapabilmek amacıyla üç (X, Y ve Z kuşağı) farklı kuşaktaki yaş grupları ile online ve yüz yüze anket yapılmıştır. Anket formu likert tipi ölçekte hazırlanmış, anket sonucundaki veriler SPSS 23.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Veriler değerlendirilirken frekans, yüzdelik dağılım ve aritmetik ortalama kullanılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, ocak kavramının Türk barınma mekânlarındaki değişimi ortaya konulmaya çalışılarak, ocağın kültürel sürdürülebilirliği ile ilgili çıkarımlar yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler Ocak, konut, kültürel sürdürülebilirlik, geleneksel Türk evi

Abstract

Cultural Sustainability of the Hearth Concept in Turkish Shelters

From the cave to today's residence, in addition to the need for shelter in every place, nutrition has been another important need. While the nutritional needs were met, the concept of the hearth was formed with the discovery of fire and the emergence of the act of cooking. The hearth, which continues to exist in different forms in shelters; It has also had an important place in Turkish culture over time. The cultural sustainability of the concept of the hearth, which can still exist today under different names and places, is a matter of debate. The aim of the study is to examine the spatial and structural changes of the concept of hearth and its cultural sustainability. In this context, a literature review on the use of the concept of hearth in four different periods has been made and its position in the space has been examined. In addition, online and face-to-face surveys were conducted with age groups in three different generations (X, Y and Z generations) in order to evaluate the cultural sustainability of the concept of hearth. The questionnaire form was prepared on a Likert type scale, and the data at the end of the questionnaire were analyzed using the SPSS 23.0 program. While evaluating the data, frequency, percentile distribution and arithmetic mean were used. As a result of the examinations, the change of the concept of the hearth in the Turkish shelters was tried to be revealed, and inferences were made about the cultural sustainability of the hearth.

Keywords Hearth, Housing, Cultural Sustainability, Traditional Turkish House

PDF

Kaynakça

  1. Arslan, Celil ve Çöteli, Methiye Gül. “Anadolu-Türk Şehri Tarihinde Bayburt Kenti ve Anıtsal (Kamusal) Yapı Mirası”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 3-6 (2015):185-219.
  2. Baş, Özge ve Arpacıoğlu, Ümit. “Orta Anadolu Köy Evlerinde İç Mekân Tongurlar Köyü Örneği”, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1-1 (2019):58-65.
  3. Bayram, Ömer Faruk. “Doğu Karadeniz Bölgesinde Geçmişten Günümüze Vernaküler Mimari” Yıldız Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (Temmuz 2014).
  4. Bozkurt, S Gülçin. “19. Yy da Osmanlı Konut Mimarisinde İç Mekân Kurgusunun Safranbolu Evleri Örneğinde İrdelenmesi”, Journal Of The Faculty Of Forestry Istanbul University, 62-2 (2013):37-70.
  5. Bozkurt, S. Gülçin ve Altınçekiç, Hakan. “Anadolu da Geleneksel Konut ve Avluların Özellikleri ile Tarihsel Gelişiminin Safranbolu Evleri Örneğinde İrdelenmesi”, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 63-1 (2013):69-91.
  6. Bulgan, Gülay ve Göktaş, Pınar. “X, Y ve Z Kuşağı Engellilerinin Turizme Erişebilirliğinin Karşılaştırılması”, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5-1 (2016):24-49.
  7. Çandarlı Şahin, Aslı. “Türk Çadırı Üzerine”, Uluslararasi Tarih ve Sosyal Araştirmalar Dergisi. 16 (2016):25-39.
  8. Demirarslan, Deniz. “Eski Bir Bektaşi Yerleşimi: Yörük Köyü'nde Evler ve Odanın Oluşumu”, Turkish Culture & Haci Bektas Veli Research Quarterly, 58 (2011):69-88.
  9. Deveci, Abdurrahman. “Ağaç Öy: Türkmen Çadırı”, Türk Dünyası Araştırmaları, 200 (2012):109-124.
  10. Dişli, Gülşen., Orhan, Ş. Büşra ve Duysak, Aynur. “Tarihî Konut Yapılarında İşlevsel Sistemler; Konya-Ilgın’da Tarihi Bir Konut Örneği”, Sanat Tarihi Dergisi 28-2 (2019):407-435.
  11. Dikmen, Çiğdem Belgin ve Toruk, Ferruh. “Sosyo-Kültürel Sürdürülebilirlik Kapsamında Gerede (Krateıa) Hanlar Bölgesi’nin Değerlendirilmesi”, Türk Bilim Araştırma Vakfı Dergisi 10-2 (2017):11-26.
  12. Doğan, Mustafa. “Ekomüze Odaklı Sürdürülebilir Destinasyon ve Gökçeada Üzerine Bir Uygulama” Çanakkale On sekiz mart Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (Temmuz 2010).
  13. Eldem, Sedad Hakkı. Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: İTÜ Mimarlık, 1954.
  14. Göğebakan, Yüksel. “Karakteristik Bir Değer Olan Geleneksel Türk Evi’nin Oluşumunu Belirleyen Unsurlar ve Bu Evlerin Genel Özellikleri”, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 1-1 (2015):41-55.
  15. Güçhan, Neriman Şahin ve Karakul, Özlem. “Osmanlı Konutunda İnşaat Tekniklerinin Değişimi: Sivrihisar’dan Bir Örnek”, Ahşap Yapılarda Koruma Ve Onarım Sempozyumu 4, (2016):176-193.
  16. Köse, Abdullah. “Türkiye’de Geleneksel Kırsal Konut Planlarında Göçebe Türk Kültürü İzleri”, Sosyal Bilimler Dergisi, (2005):158-191.
  17. Köse, Abdullah. “Balıkesir Çevresinde Geleneksel Kırsal Avlu Peyzajı ve Değişimi”, Doğu Coğrafya Dergisi, 18 (2007):7-38.
  18. Küçükerman, Önder. Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi. İstanbul: Euromat Entegre Matbaacılık, 2007.
  19. Nahya, Z. Nilüfer. “Gaziantep’te Bir Kültürel Mekân Olarak Mutfak”, Folklor/Edebiyat, 18-69 (2012):9-24.
  20. Oğuzoğlu, Yazgı. “Türk Mutfak Kültürü Yönünden Günümüz Toplu Konut Mutfaklarının İrdelenmesi”, Maltepe Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (Aralık 2019).
  21. Önal, Raziye Çiğdem. “Erzurum/İspir İlçesinde Geleneksel Ev Mimarisi”, XX. Uluslararası Ortaçağ Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, (2015).
  22. Öztürk, Şahabettin. “Günümüze Ulaşamamış Geleneksel Van Evlerinden Selahattin Selçuk Evi”, Amisos, 5-9 (2020):304-323.
  23. Özyılmaz, Havva., Aluclu, İclal ve Akın, Can Tuncay. “Mutfak Kültürünün Geleneksel Diyarbakır Evlerine Sosyal ve Mekânsal Yansımaları”, Milli Folklor, 26-102 (2014):138-153.
  24. Sezgin, Haluk. “Yöresel Konut Mimarisi ve Türkiye’deki Örnekleri Hakkında”, Tasarım+ Kuram Dergisi, 4 (2006):1-20.
  25. Topçu, Hesna. “Rezidans Konutların İç Mekân Özellikleri Üzerine Bir İnceleme: “Eskişehir Örneği””, Anadolu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (Ağustos 2015).
  26. Tu, Jui-Che, Li-Xia Liu ve Yang Cui. "A study on consumers’ preferences for the Palace Museum’s cultural and creative products from the perspective of cultural sustainability." Sustainability, 11-13 (2019): 3502.
  27. Ulular, Ayşe Betim. “Konya’da Geleneksel Konutta Mutfak”, Selçuklu üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (Eylül 2006).
  28. URL 1: 2021. https://tarihvearkeoloji.blogspot.com/2017/10/yurt-otag-cadr.html (Erişim Tarihi: 26 Eylül 2021).
  29. URL 2: 2021. https://www.evdekorasyonurunleri.com/repita-hg-ankastre-hazir-mutfak-dolabi (Erişim Tarihi: 26 Eylül 2021).
  30. URL 3: 2021. https://morgankeefe.com/gallery/walnut-chateau/ (Erişim Tarihi: 26 Eylül 2021).
  31. URL 4: 2021. https://www.architectureartdesigns.com/chesapeake-house-by-kube-architecture-in-washginton-dc-usa/amp/ (Erişim Tarihi: 26 Eylül 2021).
  32. URL 5: 2021. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 1 Kasım 2021).
  33. Ustalar Uyan, Özge. “Günümüz Konut Tasarımında Mutfak Mekânının Değişim ve Dönüşümünün İncelenmesi”, İstanbul Kültür Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. (2018).
  34. Warner, Jayne. “The Megaron and Apsidal House in Early Bronze Age Western Anatolia: New Evidence from Karataş”, American Journal of Archaeology, 83-2 (1979):133-147.