İran Çağdaş Sanatında Monir Shahroudy Farmanfarmanian ve Ayna Kavramı

Bu çalışmada güncel sanat alanında çalışmalar yapan İranlı kadın sanatçı, Monir Shahroudy Farmanfarmanian’ın sanat eserlerinde kullandığı temel malzeme olan ayna ile oluşturduğu bireysel ve geometrik formlar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Sanatçı kendine ait olan bir anıyı, hazır bir nesne olan ayna ile birleştirmekte ve o aynayı sanat alanına taşıyarak hem kendi belleğine hem de toplumsal belleğe dair okumalara olanak vermektedir. Sanatçı kendi kültürünü sorgularken, aynı zamanda harmanlanmış farklı coğrafya kültürünün bireye ait bir anıyı nasıl da topluma ait bir anıya dönüştürebileceğini göz önüne sermektedir. Sanatçının seçtiği materyal yeniden üretilmiş ve dönüştürülmüş olma özelliğine sahip olup; geometrik biçimiyle beraber geleneksel kültür ile kaynaşarak birçok soyut yeni anlamlara dönüşmektedir. Böylece sanat nesnesine dönüşen iç mekânda ayna süslemelerinden yola çıkılarak, bireysel ve toplumsal belleğin izleri sürülmeye çalışılacaktır. Monir bireyselliğinin ve özgürlüğünün daha da öne çıkmasına paralel olarak aynayı, kendi içselliğini dışa vurmak amacıyla kullandığı sanatsal bir biçim halini almıştır. Bu makalede, 1979 İslam devrimi sonrasında İran ayna sanatında geleneksel ve modern olanın aynı potada nasıl eritildiği, plastik sanatlar dahilinde ayna kavramının ne şekilde yer aldığı ile farklı ve benzer noktalar karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Şah döneminden İslam devrimine geçiş döneminin öncü kadın sanatçılardan Monir Shahroudy Farmanfarmanian’ın modern sanat olanakları ile geleneksel unsurları yansıttığı çalışmaları dikkat çekmektedir. Literatürde geleneksel kaynaklardan beslenerek özgün sanat dili oluşturan kadın sanatçılara yönelik çalışmaların sınırlı sayıda olduğu görülmüş olup; bu makale ile literatüre katkıda bulunmak amaçlanmıştır.

In this research, the artworks made by an Iranian woman artist, Monir Shahroudy Farmanfarmanian, who works in the field of contemporary art, with mirrors were taken into consideration. The relationships between the mirror, which is the main material used in these artworks, and the individual and geometric forms it creates are examined. The artist combines a memory that belongs to her with the mirror, which is a ready-made object, and carries that mirror to the field of art, allowing readings about both her own memory and social memory. While the artist questions her own culture, she also reveals how a blended geographic culture can transform an individual's memory into a social memory. The material chosen by the artist has the feature of being reproduced and transformed; together with its geometric form, it turns into many abstract new meanings by fusing with traditional culture. Thus, the traces of individual and social memory will be tried to be traced by starting from the mirror decorations in the interior that has turned into an art object. Monir has become an artistic form in which she uses the mirror to express her own interiority. After the 1979 Islamic revolution, traditional and modern Iranian mirror art were merged. In this article, the concept of mirror in plastic arts, where compared in different and similar points. The works of Monir Shahroudy Farmanfarmanian, one of the leading female artists of the transition period from the Shah period to the Islamic revolution, reflecting modern art opportunities and traditional elements attract attention. In the literature, it has been observed that there are a limited number of studies for women artists who create an original art language by feeding on traditional sources; With this article, it is aimed to contribute to the literature.