Cilt 10, Sayı 83 (Temmuz 2021)

Araştırma Makalesi

Şeyh Nasreddin Konağı Divanhanesinde Kalem İşi Bezemeler

Yayımlandı 30.07.2021

Cilt 10 Sayı 83 kapak

Öz

Zengin bir kültürel mirasa sahip Anadolu coğrafyasında ev ve konaklar yapıldığı dönemin kültürel kimlikleri, yaşam biçimini ve teknolojilerini sergiler. Mekânın temsil aracı olan evler, içinde yaşamış ve yaşayacak olanların sosyal statüsünün, tarzının, anılarının, gündelik hayat pratiklerinin en iyi okunabileceği alanlardan biridir. Anadolu’da mozaik döşeme, taş oyma ve duvar süslemeleri ile ilgili çok sayıda ev ve konak örneği günümüze ulaşmıştır. Ancak değişen yaşam koşulları ve konfor bu evlerin terk edilmesine veya yıkımına sebep olmaktadır. Siirt Tillo’da yer alan ve Osmanlı devletinin son Mebus meclisinin üyesi olan Şeyh Nasreddin’e ait konak tüm özellikleri ile günümüze ulaşan ve enderlik değeri taşıyan bir yapıdır. Konak ev halkının yaşam alanı ile Şeyh Nasreddin’in siyasal ve sosyal kimliğini barındıran Divanhane bölümünden oluşmaktadır. Şeyh Nasreddin Konağı’nın hem konut hem de divanhane olarak kullanımı, divanhane bölümünde duvar ve kubbede yapılan kalem işi süslemeler evi diğer evlerden ayırarak, dönemin siyasi gücünü ve üslubunu aktarmaktadır. Bu çalışmayla, süslemelerini koruyarak günümüze kadar ulaşan ve döneminin özelliklerini yansıtan mimari dekorasyona sahip konağın kalem işi süslemeleriyle tanınmasına katkı sağlanacaktır.

Anahtar Kelimeler Kalem işi, süsleme, Şeyh Nasreddin Konağı

Abstract

Painted Ornaments (Kalem Isi) in Sheikh Nasreddin Mansion’s Divanhane

In Anatolia, which has a rich cultural heritage, houses and mansions display the cultural identities, lifestyles and technologies of the period they were built. Houses, as the means of representation of space, are one of the areas in which one can tell the social status, style, memories and daily life practices of those who have lived and will live in them. A wide range of examples of houses and mansions about mosaic flooring, stone carvings and wall decorations have survived in Anatolia until today. However, changing life conditions and comfort cause these houses to be abandoned or demolished. Located in Siirt Tillo, the mansion of Sheikh Nasreddin, who was a member of the last parliament of the Ottoman state, is a structure which has reached today with all its characteristics and has an exceptional value. The mansion consists of the living space of the household and the Divanhane (grand gathering place) section, embodying Sheikh Nasreddin’s political and social identity. The use of Sheikh Nasreddin’s Divanhane both as a residence and a divanhane, and the hand-drawn (kalem işi) decorations on the walls and dome in the divanhane section set the house apart from others and convey the political power and style of the period. This study will help the recognition of the mansion, which has survived to the present day by preserving its decorations and has an architectural decoration reflecting the characteristics of its period, with its painted ornaments.

Keywords Painted ornament, decoration, Sheikh Nasreddin’s Divanhane

PDF

Kaynakça

  1. Aslanapa, Oktay. Türk Sanatı. Remzi Kitabevi, İstanbul, 1997.
  2. Aydınlar İlçesi Kaymakamlığı. “AYDINLAR (Tillo)”, (hzl. Komisyon), Ankara: İsmat,1997.
  3. Bağcı, Serpil., Çağman, Filiz ., Renda, Günsel., Tanındı, Zeren. Osmanlı Resim Sanatı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 2006
  4. Barışta, H. Örcün. (2009). Osmanlı İmparatorluğu Dönemi İstanbul Cami Ve Türbelerinden Ağaç İşleri. Ankara, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2009.
  5. Barnard, Malcolm. Sanat Tasarım ve Görsel Kültür, Ütopya Yayınevi, İstanbul, 2010.
  6. Baydaş, Gökhan Özden., Tillo’daki Mimari Eserler, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.
  7. Bilgen, Muhammet., “Bazı Tarihi Yapılar Örneğinde Türkiye’de Sıva Üstü Kalem İşlerinin Korunması (Sorunlar Çözüm Önerileri)”, Yayınlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir, 2010.
  8. Boran, Ali., Tüfekçioğlu, Abdulhamit., Yıldız, İrfan. Erdal, Zekai., Alper, Cabir. Tillo’daki Tarihi Eserler, İstanbul, Siirt Valiliği İl Kültür ve Turizm Yayını, 2013.
  9. Demir, Şerif. Cumhuriyet Döneminde Siirt. İstanbul, Düzey Yayınevi https://acikerisim.siirt.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12604/446/siirt.pdf, 2016.
  10. Demiriz, Yıldız. Osmanlı Mimarisinde Süsleme I. İstanbul, Kültür Bakanlığı Yayını, 1979
  11. Dağtekin, Emine. “Siirt Tillo “Şeyh Nasrettin Konağı”. Mimari Koruma Yenileme ve Restorasyon, Edt: Özlem Sağıroğlu, Nobel Yayınevi s:183-192, 2016
  12. Ege, Süleyman Cengiz. Toplumsal Bellek Ve Mekânsal Temsiller: Tillo (Siirt) Örneği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı Beşeri Ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2019
  13. Gombrich, Ernst H. (1999). Sanatın Öyküsü. Remzi Kitabevi, İstanbul.
  14. İnalcık, Halil. & Renda, Günsel. Osmanlı Uygarlığı 1-2. Ankara Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayını, 2009
  15. İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2009, s. 437.46.
  16. Kuban, Doğan. (1994). 100 soruda Türkiye Sanatı Tarihi, Gerçek Yayınevi, İstanbul
  17. Ödekan, Ayla. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Cilt 1,2,3,4. İstanbul, YEM Yayın, 2008.
  18. Önal, Mehmet. Urfa-Edessa Mozaikleri. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı, 2017.
  19. Özgen, Nurettin., Karadoğan, Sabri. Siirt İlinin Kuruluşu ve Gelişimi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 19, Sayı: 2, Sayfa: 61-81, Elazığ-200 s.63
  20. Tuncel, Metin. “Siirt”, İslam Ansiklopedisi, C. 37, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2009, s. 173.
  21. Turgay, Orkunt. “Mekanların “Arayüz” Nitelikleri Bağlamında Gündelik Yaşantıdaki Kalıcılığı”. Beykent University Journal of Science and Engineering Volume 6(1), 2013, 27
  22. URL 1: “Siirt: Şeyh Nasrettin’in Evi.” Haber Kaos, 26 Mayıs 2020. http://haberkaos.com/siirt-seyh-nasrettinin-evi/ (Erişim tarihi:12 Mart 2020.).