Cilt 10, Sayı 82 (Haziran 2021)

Araştırma Makalesi

Erken Cumhuriyet Dönemi Mekân Tasarımında Tekstil Malzemelerinin Kullanımının İncelenmesi

Yayımlandı 30.06.2021

Cilt 10 Sayı 82 kapak

Öz

Endüstri devrimi ile ortaya çıkan atılımlar ve gelişmeler, ülkelerin bağımsızlaşmasıyla hız kazanmış, zanaat ve makine birlikteliği güç unsuru oluşturmuştur. Özellikle tekstil kavramının, Bauhaus’un etkisi ile 21. yüzyılda sanat sözcüğünün bir parçası olduğu görülmektedir. Tekstil ürünlerinin mekânsal öğe olarak iç mimari tasarımda kullanılması da tekstil ve mimarlık bilimlerini ayrılmaz bir bütün haline getirmiştir. Makale kapsamında savaş sonrası Türkiye’sinin emeklediği ve hızla toparlanmaya başladığı dönem içerisinde mimari öğelerden biri olan tekstil konusu ele alınmış, sürece etki eden sanat hareketleri ve mimari kimlikler yatırım ve gelişmeler ile incelenmiştir. Aynı zamanda 1920’li yıllarda etkisi görülen İngiltere’nin dünya tekstil piyasasını şekillendirmesi ve etkileşimi makale kapsamında örnekler ile irdelenmiştir. Bu bağlamda Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi mekân ve tekstil kavramları gerek iç mimari dekorasyon unsurları gerekse ülkenin yaptığı atılımlar ile ele alınmıştır. Böylece, her dönem kendini gösteren akımlar, topluma yön veren tasarımlar, tasarımcılar ve kuruluşlar ile mekân tasarımında tekstilin değişken rolü ile tekstil tasarım tarihinin nasıl bir değişim sürecinden geçtiğini görebilmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler Erken Cumhuriyet, tekstil tasarımı, Türkiye, İngiltere

Abstract

An Analysis of the Use of Textile Materials in Space Design in Early Republican Period

The advances and developments that appeared with the Industrial Revolution have accelerated with the independence of the countries, and the synergy between the craftsmanship and machinery had become a power factor. Particularly the concept of textile has become an inseparable part of the word “art” in the 21st century with the influence of Bauhaus. The use of textile products in interior design as spatial elements made the disciplines of textile and architecture an integral whole. In the article, textile as one of the architectural elements was analyzed for the period where postwar Turkey was in her infancy and trying to rapidly recover, and artistic movements as well as architectural identities, investments and developments that impacted the process were examined. In addition, the power of England’s influence that emerged during 1920s in shaping the world’s textile market and her interactions are examined in the article with various examples. In this context, the concepts of space and textile in Early Republican Era’s Turkey are discussed both as an interior architecture decoration element and as one of the elements in the country’s progress. In this way, the study aims to demonstrate how the history of textile design has evolved through unique trends of each era; the designs, designers and institutions that shape the society and the varying role of textile in space design.

Keywords Early Republic, textile design, Turkey, UK

PDF

Kaynakça

  1. Akbostancı, İdil. “20. ve 21. Yüzyıllarda Tekstil Baskı Tasarımı ve Üretiminin Değişen Tanımı”. Sanat-Tasarım Dergisi, (5), 31-41, 2014.
  2. Alanen, Arnold Robert. Morgan Park: Duluth, US Steel, and the Forging of a Company Town. U of Minnesota Press, 2007.
  3. Allee, J. “Selling the Farm: Textile Design in Early Soviet Society” http://www.redwedgemagazine.com/essays/selling-the-farm-textile-designin-early-soviet-society, 2015.
  4. Alpagut, Leyla. "Marmara Köşkü: Atatürk için modern çiftlik evi." METU JFA 1, 69. 2012.
  5. Arıtan, Özlem. “Kapitalist/Sosyalist modernleşme modellerinin erken Cumhuriyet Dönemi mimarlığının biçimlenişine etkileri-Sümerbank KİT yerleşkeleri üzerinden yeni bir anlamlandırma denemesi”. İzmir: DEÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, 2004.
  6. Aslanoğlu, İnci. “Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı 1923-1938”. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 3. Basım, 2010.
  7. Bozdağ, Lütfiye. “Çağdaş Sanat ve Siyaset Dönüşümüne Yeniden Bakmak Politikanın Estetize Hali”. Eğitim Bilim Toplum (13)52, 94-127, 2015.
  8. Bozdoğan, Sibel. Modernizm ve Ulusun İnşası, çev. Tuncay Birkan, İstanbul: Metis Yayınları. 2002.
  9. Cengizkan, Ali. Fabika'da Barınmak: Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Türkiye'de İşçi Konutları: Yaşam, Mekân ve Kent. Ankara: Arkadaş Yayınları, 2009.
  10. Çimen, Özgür. “1950'lerden Günümüze Sanatta Avangard Olgusu”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2010.
  11. Crawford, Margaret. “Building the Workingman's Paradise: The Design of American Company Towns”. Verso, 1995.
  12. Coşkun, Gökçe ve H. Feriha Akpınarlı. “20. Yüzyıl Başlarında Sovyet Rusya'da Tekstil Baskı Tasarımının Gelişimi ve Türkiye’deki Tekstil Baskı Tasarımına Yansımaları”. II. Uluslararası Türk-Rus Dünyası Kongresi, 155, 2019.
  13. Demirarslan, Deniz. “Sedad Hakkı Eldem Eserlerinde Bütüncül Tasarım Kapsamında İç Mekânın Tasarımı ve Etkileri”. Kesit Akademi Dergisi, 541-563, 2018.
  14. Dereci, Vildan Tok. “Dokunuşlar Tekstil Sergisi Üzerinden Tekstil Sanatında Mekân, Malzeme, Biçim İlişkisi”. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, no. 12, 53-63 2014.
  15. Eldem, Sedad Hakkı. “Mobilya”. Arkitekt Dergisi, 273-274, 1933.
  16. Er, Fehmiye Dilek. “Sümerbank İzmir Halkapınar Basma Sanayii Müessesesine Ait Desen Albümlerinin İncelenmesi, Arşivlenmesi ve Korunması”. Sanatta Yeterlilik Çalışması, İzmir: DEÜ Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2011.
  17. Erim, Özge Usluca. “Sanatsal Bir İfade Aracı Olarak Tekstil". İdil, (8)54, 263-273, 2019.
  18. Gerçek, Merve. “Fransız Devrimi’nden İtibaren, Sanayi Devrimi, I. ve II. Dünya Savaşları ve Sovyet Devrimi’nin Avrupa Kadın Giyimi Üzerindeki Etkileri”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2006.
  19. Güney, İmran. “Bursa Kumaş Üretiminin Günümüzde Tekstil Sektörü İçindeki Yeri”. Yayınlamamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Işık Üniversitesi, 2019.
  20. Himam, F. Dilek ve Elif Tekcan. “Erken Cumhuriyet Dönemi Terzilik Kültürü ve Ulusal Maddi Kültürün İnşası”. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 221-254, 2014.
  21. İnalcık, Halil. Türkiye Tekstil Tarihi Üzerine Araştırmalar. No. 1557. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.
  22. İnce, Sinem. "Türkiye’nin Tekstil Sektörünü Kuran Sümerbanklılar: Bir Okudular Bin Dokudular". (Ed). Süher, İ., Sert, Ö., Okaygün, Ö.T. Türkiye Tekstil Sanayii İşverenleri Sendikası Raporu, İstanbul, 2016.
  23. Jackson, Lesley. Twentieth-century Pattern Design. New York: Princeton Architectural Press, 2007.
  24. Köksal, Fatma. “Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinin Bir Sanayi Yapısı Üzerinden Kentsel ve Mekânsal Olarak Okunması: Aydın Tekstil Yerleşkesi”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2015.
  25. Ozan, Mert. “Bauhaus Okulu ve Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarisi ve İç Mimarisine Etkisi”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2009.
  26. Özdamar, Esen Gökçe. “A Small Loss for an Expanding City: Vakko Textile Factory”. Journal of Architectural Conservation. (25)3: 2019: 192-210.
  27. Özdemir, Esra Avcı. “Tekstilde Endüstrileşmenin Yöresel Dokuma Kumaş Üretimine Etkileri: Denizli (Buldan- Tavas)”. Akdeniz Sanat Dergisi, no. 7, 2011.
  28. Saral, Emre ve Gabor Fodor. “Atatürk Döneminde İzmir ve Çevresinde Yaşamış Macarlar”. International Symposium on Migration and Turco-Greek Exchange of Populations. (58):4, 53-62, 2005.
  29. Semiz, Yaşar ve Güngör Toplu. “Cumhuriyet Döneminde Devlet Tarafından Kurulan İlk Sanayi Kuruluşu Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası”. SUTAD, 29-59, 2019.
  30. Tosun, Çiler Buket ve Arda Can Özsu. “Cumhuriyet Döneminin Art Deco Mobilya Tasarımları: Selahattin Refik Sırmalı ve Atatürk’ün Çalışma Odası”. Ankara Araştırmaları Dergisi (2)2: 2014: 216-235.
  31. TUDİTA. Türkiye Baskı Desenleri Tarihi: Sümerbank Örneği 1956-2001. İzmir: İzmir Ekonomi Üniversitesi, 2015.
  32. Turan, Gülname, ve Ayla Ödekan. “Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Yerli Malı Kavramı ve İstanbul Yerli Malı Sergileri”. İTÜ DERGİSİ. (6)2, 2011.
  33. Uzunarslan, H. Şebnem. “Erken cumhuriyet dönemi konutlarında mekân ve mobilya. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: Mimar Sinan Üniversitesi, 107-8, 2002.
  34. Üner, Özlem. “Siyasi Bir Araç Olarak Sanat”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Manipülasyon Sempozyumu, 21-23 Kasım 2013, Sakarya. 21- 28, 2013.
  35. Üstün, Berna. “Eskişehir Devlet Demir Yolları Yerleşkesi Lojman Konutları Plan Tipolojileri Üzerine bir Çalışma”. Tasarım+ Kuram (7)11. 2012: 40-66.
  36. Yasa Yaman, Zeynep. “Bauhaus ve Söylemleştirilen İç Mekân Anlayışı: Yeni Yaşam, Yeni Dekorasyon, Yeni Mobilya”. Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Mobilya, 81-101, 2013.
  37. Yıldırım, Leyla. “Günümüz Ev Tekstili Tasarımını Etkileyen Faktörlerin Saptanması ve Türk Ev Tekstilindeki Durumu”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir: DEÜ Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2007.
  38. Zeybekoğlu, Senem. “Erken Cumhuriyet Döneminde Sanayi Komplekslerinin Mekânsal Analizi: Nazilli, Kayseri, Bursa, Eskişehir, İstanbul Silahtarağa Elektrik Santrali Yerleşme ve Konut Yaşam Çevreleri, Fabrikada Barınmak”, Ankara: Arkadaş Yayınevi, 2009.