Calouste Gulbenkian Müzesindeki 16. – 17. Yüzyıl Türk Kumaşlarının Tasarım Özellikleri

Osmanlı döneminde ticari, sosyal, kültürel, sanat ve tasarım olmak üzere birçok alanda ilerleme kaydedilmiştir. Bu dönemde Türk sanatının gelişmesine paralel olarak kumaş sanatının gelişmesi de olumlu yönde etkilenmiştir. Devlet kontrolü altında tutulan kumaş dokumacılığına özen gösterilmiş ve desen tasarımlarında özgünlüğün korunmasına dikkat edilmiştir. 16. yüzyılda en verimli dönemini yaşayan saray kumaşları hammadde, desen, tasarım özellikleri açısından en üst düzeye ulaşmıştır. 17. yüzyılda da kumaş desenlerinde motif çeşitliliği artarak devam etmiştir. Türk kültürünün ve sanatının eşsiz özelliklerini yansıtan ihtişamlı kumaşlar imparatorluk sınırlarını aşarak uluslararası üne sahip olmuş, çeşitli müzelerde, sanat galerilerinde yerini almıştır. Günümüzde yurtdışında Osmanlı tekstil sanatına dair pek çok eser müzelerde sergilenmeye devam etmektedir. Bu müzelerden biri Portekiz’in başkenti Lizbon’da bulunan Calouste Gulbenkian Müzesi’dir. Günümüze ulaşan kumaş örnekleri ise zengin kültürel birikimi yansıtmaktadır. Bu çalışmanın amacı Calouste Gulbenkian Müzesi’nde sergilenen kumaşların motif, kompozisyon ve renk vb. olmak üzere tasarım özelliklerini incelemek, belgelemek ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Bu çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Calouste Gulbenkian Müzesi’nde yer alan tekstil ürünleri oluştururken, araştırmanın örneklemi ise müzenin teşhir bölümünde sergilenen 16. ve 17. yüzyıl Osmanlı dönemine ait 14 kumaş örneğidir. Calouste Gulbenkian Müzesinde alan çalışması yapılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen kumaşların motif, kompozisyon ve renk özellikleri ayrıntılı olarak açıklanmış ve dijital ortamda çizimi yapılmıştır.

During the Ottoman period, progress was made in many areas including commercial, social, cultural, art and design. In this period, parallel to the development of Turkish art, the development of fabric art was also positively affected. It has been taken care to manufacture fabric weaving, which is under state control, and has been paid attention to the preservation of originality in pattern designs. The palace fabrics, which experienced its most productive period in the 16th century, reached the highest level in terms of raw materials, patterns and design features. In the 17th century, the variety of motifs in fabric designs continued to increase. The magnificent fabrics reflecting the unique features of Turkish culture and art have gained an international reputation by crossed the borders of the empire and have took their place in various museums and art galleries. Today, many works on Ottoman textile art continue to be exhibited in museums abroad. One of these museums is the Calouste Gulbenkian Museum located in Lisbon, the capital of Portugal. The fabric samples that have reached to the present day reflect the rich cultural accumulation. The aim of this study is to examine and document the design features of the fabrics exhibited in the Calouste Gulbenkian Museum, such as motif, composition and color, and transfer them to future generations. Screening method was used in this study. While the universe of the research is composed of textile products in the Calouste Gulbenkian Museum, the sample of the research is 14 fabric samples belonging to the 16th and 17th century Ottoman period, which are exhibited in the exhibition section of the museum. Fieldwork was carried out in the Calouste Gulbenkian Museum. The motif, composition and color features of the fabrics examined within the scope of the research were explained in detail and drawn in digital environment.