Cilt 10, Sayı 79 (Mart 2021)

Araştırma Makalesi

Ötekileştirilmiş Bir Grubun Müziğinden Turizm ve Kültürel Miras Unsuruna Dönüşen Rembetiko

Yayımlandı 30.03.2021

Cilt 10 Sayı 79 kapak

Öz

Rembetiko günümüzdeki popülerliğini kazanıncaya kadar alt kültürün ve dışlanmışların müziği olarak değerlendirilmiştir. Geçmişte bu müzik İstanbul, İzmir, Atina ve Pire şehirlerde icra edilirken, 1923 Lozan Mübadelesiyle derinden değişikliğe uğrayarak, Anadolu’daki varlığı Yunanistan’a kaymıştır. İcracılarının büyük kısmı zorunlu olarak göç etmesi sebebiyle rembetiko bir “göçmen müziği” haline gelmiştir. Aşk, acı, vatan hasreti (nostalji), yoksulluk temalarını işleyen bu müzik, içerdiği sözlerin argo olması ve buzuki gibi çalgılarının doğu kültürüne ait olduğu algısı sebepleriyle zaman zaman yasaklanmıştır. Bu yüzden elit sınıflar tarafından da kabul görmemiştir. Ancak zaman içerisinde çeşitli Yunan sanatçıların rembetikoya yönelmesiyle, bu müzik sınırlı fiziki ve toplumsal alanını aşmış ve daha geniş kitlelere ulaşmıştır. Buna Yunanistan’da yaşanan siyasal ve toplumsal değişimler de eşlik etmiştir. Bu süreçte turizmin gelişmesi ile rembetiko bir açıdan Yunanistan’ı insanların “belleğine işleyen” sesi olmuştur. Bu süreç 2017 yılında rembetikonun UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesine dahil olmasıyla yeni bir noktaya erişmiştir. Bu çalışmada, dışlanmış grupların müziği olarak başlayan rembetikonun popülerleşmesi, turizme eklemlenmesi ilişkili konularla birlikte ele alınacaktır. Bu sayede kültürel bir ürününün dinamik karakteri gösterilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler Rembetiko, somut olmayan kültürel miras, turizm, göç

Abstract

Rebetiko: From the Music of an Alienated Group to Elements of Tourism and Intangible Cultural Heritage

Rebetiko had been evaluated as the music of sub-cultures and outsiders until it popularized. The performers of rebetiko lived in different cities, such as İstanbul, İzmir, Athens and Piraeus. After Population Exchange in 1923, most of the performers left their homelands and then rebetiko became “refugees' music”. The themes of lyrics were on love, death, exile, nostalgia/homesickness, and also war, pain, etc. Some Rebetiko songs and instruments such as bouzouki were sometimes banned by the government because of lyrics and considering as a “eastern culture”. Despite restriction and exclusion, rebetiko achieved to stay alive. During that period rembetiko widened its impact area and reached larger masses by some popular artists such as Theodorakis and Hadzjidakis. Rebetiko has become the voice of Greece with the development of tourism. This was followed by the addition of rembetiko to the UNESCO Intangible Cultural Heritage List in 2017. Hence, a sub-culture music has become a part of “national culture” The article focuses on the shifting situation of rembetiko in Greece and thus it indicates the dynamics of cultural production.

Keywords rebetiko, inteagible cultural heritage, tourism, migration

PDF

Kaynakça

  1. Aktaş Polat, Semra. Turistlerin tatil dönemlerinde sergiledikleri liminoid davranışlar, Sosyoekonomi 23(26), 99-117, 2015.
  2. Alloush, Abed. “Greece’s tourism: from 33,000 visitors in 1950 to 18 million in 2014” 2014. 22.01.2021. https://greece.greekreporter.com/2014/02/16/greeces-tourism-from-33000-visitors-in-1950-to-18-million-in-2014/
  3. Anagnostou, Panagiota. Did you say rebetiko? Musical categories, their transformation, and their meanings, Journal of Social History 52(2) 2018: 283-303.
  4. Andrews, Hazel and Les Roberts, ed. Liminal Landscapes : Travel, Experience and Spaces In-Between, London and New York: Taylor&Francais Group, 2012.
  5. Aydın, Suavi. Etnisite, Antropoloji Sözlüğü. Ed. Kudret Emiroğlu ve Suavi Aydın, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 276-280, 2003.
  6. Aykan, Bahar. UNESCO ve Kültürel mirasın milliyeti: Neye yarar hatıralar? Bellek ve Siyaset Çalışmalar, der. Pınar Melis Yelsalı Parmaksız, Ankara: Phoenix Yayınevi, 303-337, 2012.
  7. Berber Stelyo. Rembetiko/a nedir? Folklora Doğru 69, 167-170, 2011.
  8. Carlier, Jeannie. Musalar ve Mnemosyne, Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlüğü, C. II. Ed. Yves Bonnefoy, Çev: Ekrem Aksoy, Ankara: Dost Kitabevi, 800-801, 2000.
  9. Emiroğlu, Kudret. Potlaç, Antropoloji Sözlüğü. Ed. Kudret Emiroğlu ve Suavi Aydın, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 704-706, 2003.
  10. Eriksen, Thomas Hylland. Etnisite ve Milliyetçilik- Antropolojik Bir Bakış, Çev. Ekin Uşaklı, İstanbul: Avesta Yayınları, 2004.
  11. Herzfeld, Michael. Ours Once More- Folklore, Ideology, and the Making of Modern Greece, New York: Pella Publishing, 1986.
  12. Holst, Gail. Rembetiko: Yunanistan’ın iki soydan gelen derin şarkıları, Folklora Doğru, 69,171-188, 2011.
  13. Jenkins, Richard. Sosyal Kimlik-Bir Kavramın Anatomisi. Çev. Gül Bostancı, İstanbul: Everest Yayınları, 2016.
  14. Karagiannis, Stephanos. Cultural tourism as a development factor of the Greek countryside: research – suggestions, Journal Sustainable Development, Culture, Traditions, 2, 23-33, 2013.
  15. Karolyi, Otto. Müziğe Giriş, çev. Mehmet Nemutlu, İstanbul: Pan Yayıncılık, 1999.
  16. Lett Jr., James W. Ludic and liminoid aspects of charter yacht tourism in the Caribbean, Annals of Tourism Research, 10(1), 35-56, 1999.
  17. MacCannel, Dean. The Tourist- A New Theory of the Leisure Class. Berkeley, L.A., London: University of California Press. 1999.
  18. Marco D’eramo. UNESCOcide, New Left Review 88, 47-53, 2014.
  19. Merchant, Meryam. Why are buildings in Greece painted in white and Blue?, 2020. 24.01.2021. https://medium.com/history-of-yesterday/why-buildings-in-greece-are-painted-in-white-and-blue-3816f9a631c7
  20. Nomination file no. 01291 for inscription in 2017 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, https://ich.unesco.org/en/RL/rebetiko-01291, erişim tarihi: 24.01.2021.
  21. Pekin, Faruk. Çözüm: Kültür Turizmi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
  22. Proust, Marcel. Kayıp Zamanın İzinde-Swann’ların Tarafı, çev. Roza Hakmen, 6. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2008.
  23. Rink, Bradley. “Liminality at-sea: Cruises to nowhere and their metaworlds”, Tourism Geographies 22(2), 392-412, 2019.
  24. Sacks Oliver. Sesleri Görmek- Sağırların Dünyasına Bir Yolculuk, çev. Osman Yener, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017.
  25. Salamone, Frank A. Music, Encyclopedia of Anthropology. Ed. H. James Brix, California: Sage Publications, 1650-1651, 2006.
  26. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması-Temel Belgeler. Basım Yeri Belirtilmemiş: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2009.
  27. Song Youngmi ve Meng Yuan. Tourism and its impact on dong traditional music and life in Xiaohuang. Journal of Tourism and Cultural Change, 2020. https://doi.org/10.1080/14766825.2019.1707839
  28. Stamatis, Yona. Rebetiko Nation: Hearing Pavlos Vassiliou’s Alternative Greekness Through Rebetiko Song, Yayımlanmamış Doktora Tezi, The Universirty of Michigan. 2011.
  29. Turner, Victor. “Liminal to liminoid, in play, flow and ritual: An essay incomparative symbology”. Rice University Studies-The Anthropological Study of Human Play 60.3, Rice University Studies, 1974: 53-92.
  30. Turner, Victor. Ritüeller: Yapı ve Anti-Yapı, Çev. Nur Küçük, İstanbul: İthaki Yayınları, 2018.
  31. Urry, John. Mekânları Tüketmek, Çev. Rahmi G. Öğdül. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1999.
  32. Urry, John. Turist Bakışı. Çev. Enis Tataroğlu ve İbrahim Yıldız, Ankara: BilgeSu Yayınları, 2009
  33. van Gennep, Arnold. The Rites of Passage, Chicago: The University of Chicago Press, 1960.