Cilt 9, Sayı 74 (Ekim 2020)

Araştırma Makalesi

İkat Dokuma Sanatının İncelenmesi

Yayımlandı 30.10.2020

Cilt 9 Sayı 74 kapak

Öz

Kültür, toplumun düşünme, inanç ve değerleri ile birlikte her dönem gelişen ve değişen bir yaşam biçimidir. Kültürel çeşitlilik yaşamın birçok alanını etkilemiş ve farklılıklara neden olmuştur. Bu etkileşim geleneksel tekstiller içinde dokumacılıkta yoğun bir şekilde hissedilmektedir. Dokuma teknikleri içinde yer alan birçok ulus tarafından bilinen ikat tekniği dokumanın kültürel çeşitliliğinin en güzel örneğidir. Değişik coğrafyalarda farklı tekniklerle üretilen ikat dokumalar, eşsiz güzellikleri ile bölgelere göre değişimler göstermiştir. Bu doğrultuda hazırlanan makalenin genel amacı ikat dokumacılığının Dünya üzerinde gelişiminin incelenmesidir. Çalışmanın yönteminde tarama modeli kullanılmış ve ikat dokumacılığı ile ilgili temel terim ve kavramlar, ikat dokumacılığının sınıflandırılması, üretim yöntemleri, motif kompozisyon renk özellikleri ve bölgelere göre ikat dokumacılığı açıklanmıştır. Yapılan literatür taraması sonucunda ikat dokumacılığının birden çok ülkede uygulandığını görülmüştür. Finlandiya’nın Patola bölgesinde çift ikat tekniği ile yapılan “patola”, Özbekistan’in Buhara bölgesinde çözgü ikat tekniği ile dokunmuş abra kumaşlar, Kamboçya’da atkı ikatı kumaşlar, Endonezya’da bele bağlamalı tezgâhlarla uygulanan atkı ikatı, Japonya’nın Okinawa eyaletinde enleri dar, boyları uzun şekilde dokunan çözgü ikatları “minsaa” ve Türkiye’de Gaziantep bölgesinde dokunan ikat kumaşlar “kutnu”, Trabzon ve Rize’de dokunan ikat kumaşlar “keşan” isimleri ile bilinmektedir. Türkiye’de de önemli bir geçmişi olan ikat dokumacılığı uluslararası literatürde çok az yer tutmaktadır. Ayrıca Dünya müzelerinde “Mashru” ismi ile sergilenen kumaşların kutnu kumaşları ile teknik, desen ve kompozisyon açısından benzerlikleri dikkat çekmektedir. Bu nedenle; Türkiye’de dokuma kültürünün bir parçası olan ikat dokuma tekniğinin geliştirilmesi için saha çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Elde edilen bulguların uluslararası akademik dilde yayımlanması ikat dokuma tekniğinin yaşatılmasına ve bilinmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler İkat, dokuma sanatı, çözgü ikatı, atkı ikatı, çift ikat

Abstract

An Investigation of Ikat Textury

Culture is a lifestyle that develops and changes in every period along with the thoughts, beliefs and values of society. Cultural diversity has affected many areas of life and caused differences. This interaction is intensely felt in traditional textiles in weaving. The ikat technique, which is known by many nations among weaving techniques, is the best example of the cultural diversity of weaving. Ikat fabrics produced with different techniques in different geographies have changed according to the regions with their unique beauty. The general purpose of the article is to examine the development of ikat weaving in the world. In the method of the study, the scanning model was used and basic terms and concepts related to ikat weaving, classification of ikat weaving, production methods, motif composition color features and ikat weaving according to regions are explained. As a result of the literature review, it has been seen that ikat weaving is applied in more than one country. "Pathola" made with double ikat technique in Patola region of Finland, abra fabrics woven with warp ikat technique in Bukhara region of Uzbekistan, weft ikat fabrics in Cambodia, weft yarns applied with waist-tied looms in Indonesia, warp yarns "minsaa", widths are narrow and lengths are long, woven in the state of Okinawa in Japan and in Turkey ikat fabrics woven in Gaziantep as "kutnu", in Istanbul and Rize woven ikat fabrics named "keşan". Ikat weaving is an important background in Turkey however that occupies a very small space in the international literature. In addition, the similarities of the fabrics exhibited under the name "Mashru" in world museums with the kutnu fabrics in terms of technique, pattern and composition draw attention. Therefore; In Turkey, which is part of the culture woven ikat weaving technique for the development of the field work is required. Publishing the findings in international academic language will contribute to the survival and awareness of ikat weaving technique.

Keywords İkat, weaving art, warp ikat, weft ikat, double ikat

PDF

Kaynakça

  1. Akpınarlı, Hatice. Feriha. (1996). Şanlıurfa Çulha Dokumacılığı 13, Şanlıurfa: Şurkav Yayınları.
  2. Akpınarlı, Hatice Feriha.; Üner, İbrahim (2019). Geleneksel Tekstillerin Özellikleri ve Çeşitleri, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (34), 133-145.
  3. Atalayer, Günay. (1997), Anadolu Dokumacılığında “İkat” Geleneği ve Çağdaş Bir Yaklaşım, Türkiye’de El Sanatları Geleneği ve Çağdaş Sanatlar İçindeki Yeri Sempozyum Bildirileri, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1861, s. 309.
  4. Barnes, Ruth. (1984). The İkat Tekstiles of Lamalera, Lambata within the Context of Eastern Indonesıan Fabric Traditions, Thesis Submitted to the Board of The Faculty of Antropology and Geoaraphy University of Oxford.
  5. Başaran, Fatma Nur. (2018). Anadolu Geleneksel Bez Dokumacılığından Bazı Örnekler ve Günümüzdeki Durumu, Arış, Halı Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi, Sayı 13, s.14-15.
  6. Begiç, Nurgül Begiç; Öz, Ceren. (2019). Trabzon ve Çevresinde Kullanılan Peştamal Dokumaları ve Günümüz Tasarımlarında Uygulanması, Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 11 (21), s. 475-492.
  7. Buckley, Chris. (2014). Ikat Making In Asia: On Owerview, IX. International Shibori Symposium at the China National Silk Museus Ostober 31- November 4, 2014, p.86,88.
  8. Buckley, Christopher D. (2012). Investigating Cultural Evolution Using Phylogenetic Analysis: The Origins and Descent of the Southeast Asian Tradition of Warp Ikat Weaving, Plos One, Voluma 7, Issue 12, e52064.
  9. Cousin, Françoise. (2014). Ikat Weaving Traditions, IX. International Shibori Symposium, at the China National Silk Museus Ostober 31- November 4, 2014, p.66.
  10. Dölen, Emre. (1992). Tekstil Tarihi, İstanbul; Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yayınları No:91/1 Matbaa Eğitimi Bölümü Yayın No: 6, s.218.
  11. Ercivan, Gülcan Batur. (2017). Rezerve Boyalı Tekstillerin Gelenekten Modern Tekstil Tasarımları ve Uygulamalarına Dönüşüm Süreci, Yedi: Sanat Tasarım ve Bilim Dergisi, Sayı 17,s. 87-101
  12. Falls, Susan.; Smith, Jessica (2011). “Branding Authenticity: Cambodian Ikat in Transnational Artisan Partnerships (TAPs)” Journal of Design History, Volume 24, Issue 3, September 2011, Pages 255-271, https://doi.org/10.1093/jdh/epr025
  13. Gillow, John. (2013). Textiles of the Islamıc World, London; Thames and Hudson Ldt, 181 A High Holborn, s.196.
  14. Gillow, J; Barnard, Nicholas. (1993). Traditional Indian Textiles, Thames and Hudsan Pbl, Londan.
  15. Green, Gillian. (2003). “Traditional Textiles of Cambodia Cultural Threads and Material Heritage”, USA.Buppha Press,
  16. Gürcüm, Hatice Banu. (2005). Tekstil Malzeme Bilgisi, Ankara Grafiker Yayınları.
  17. Gürsu, Nevber. (1988). Türk Dokumacılık Sanatı: Çağlar Boyu Desenler, Redhouse Yayınlar, İstanbul, s. 17.
  18. Harvey, Janet. (2009). Traditional Textiles of Central Asia, London; Thames and Hudson Ltd.
  19. İnalcık, Halil. (2008). Türkiye Tekstil Tarihi Üzerine Araştırmalar, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s.105.
  20. Kahveci, Mücella. (1992). Peştamal Dokumacılığı, Milli Foklor Dergisi, sayı 12, Kış Dönemi.
  21. Kreps, Christina. (2013). Intangible Threads: Curating The Living Curating The Living Heritage of Dayak Ikat Weaving, Online Pres Februay, Cambridge University Press, s. 177-194.
  22. Özbel, Kenan. (1956). El Sanatları III, Eski Türk Kumaşları, Ankara, C.H.P. Halkevleri Burosu, Ulus Basımevi.
  23. Prin, Remy. (2017). Ikats, Tissue De Vie, İtalia, Acheve D’İmprimer Sur Les Presses De Pixart Printing En Mars.
  24. Say, Nuran. (2002). Düz El Dokumalardan Kilimin İlköğretim Programlarında Kullanılması Gerekliliği. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, sayı:1, s.195-201.
  25. Stinchecum, Amanda Mayer. (2019). Yours Forever More, A Narrow İkat Sash From Yaeyama, Japanese Art Society of America, Volume, 30, p. 135-142.
  26. Teker, Menekşe Suzan. (2016). Rezerve Boyama Tekniği ile İndigo Kökboya, Kekik Posasının Giysi Koleksiyonunda Kullanılması, Akdeniz Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Yayımlanmamış Sanatta Yeterlilik Tezi.
  27. Torimaru, Tomoko. (2014). Kuruma Kasuri Happi Coats For Hakata Yamakasa Festival, 9’th International Shibori Symposium at the Chine National Silk Museum Octaber 31 st- November 4 th,s.
  28. URL 1 (http://collections.vam.ac.uk/item/O134050/swatch-book-unknown/)
  29. URL 3 https://www.caratlane.com/blog/wp-content/uploads/2017/04/weft-ikat1.jpg
  30. URL 4 (http://collections.vam.ac.uk/item/O10879/weft-ikat-silk-unknown/
  31. URL 5 http://collections.vam.ac.uk/item/O68480/handkerchiefs-salvi-chhotalal-m/
  32. URL2(https://collections.vam.ac.uk/search/?offset=450&limit=15&narrow=1&extrasearch=&q=ikat&commit )
  33. Wada, Yoshiko. (2014). “Contemporary Art of Shibori and Ikat”, 9’th International Shibori Symposium at the Chine National Silk Museum Octaber 31 st- November 4 th
  34. Wang, H. (2010). Exploratory Study of the Origin of the Ancient Ikat Dyeing Technique and Its Spread in China. The Journal of The Textile Institute, s. 105-108.
  35. Weiss, Wendy. (2014). Gujarati Warp Ikat Resist Method: A Practitioner’s Record and Translation Into Cloth, Journal of Textile Design Research and Practice, Volume 2, Issue 1, pp. 7-34.
  36. Yağan, Şahin Yüksel. (1978), Türk El Dokumacılığı, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Apa Ofset Basımevi, s. 118-122.
  37. Yanar, Ayşem; Akpınarlı, Hatice Feriha. (2016). Geleneksel Anakara Sof Dokumaları, Ankara Araştırmaları Dergisi, Sayı 4. S.170-179.
  38. Yulo, C. Edwart. (2015). The Austranesian Origins Of Tie-Dye (Ikat) Weaving, Foreing Service Officer, Historian.