Âdem ve Havva İkonografisinin, Rönesans Avrupası ve İslam Coğrafyasının Görsel Betimlemeleriyle Karşılaştırılması

İnsanlığın varoluşlarından bu yana ortaya konmuş din öğretilerinin, o topluluğun değerleri ve cinsiyetler arasındaki hiyerarşik düzen gibi birçok konuda fikir verdiği görülmektedir. Bu öğretiler, toplumların geliştikçe özlerini korumuş olsalar da ekonomik, toplumsal, siyasal ve kültürel koşullarla başlangıçtaki saf halinde kalmadığını, toplumların sosyal değişime uğratıldığı gözlemlenmektedir. Tarih boyunca da zanaatkar ve sanatçılar kutsal metinleri daha geniş kitleye görsel olarak yaymak amacıyla resim, oyma, heykel ve minyatürler aracılığı ile imgeleştirdikleri kutsal figürlerde kullanılan kişisel betimleme ve semiyotik dil sayesinde, geçmişteki toplumların sosyolojik yapılarının bugün okunmasında ayna olmaktadır. Bireysel ve toplumsal mit niteliği taşıyan ve kadın-erkek ilişkisini, ahlakî gelenek ve görüşlerin köken ve niteliğini gösteren “Yaratılış Öyküsü” ise sanatçıların en çok eser ürettiği hikâyelerden biridir. Batı’da laikleşme süreci sonunda dinsel denetim pratiklerinin bir bölümü laik denetleyici pratiklerine entegre olmuşsa da dinsel kalıplar, motifler, imgeler ve uygulamalar kültürün genel akışı içine girerek aile ve cinsellik çevresinde dönen bir ahlaki söylem yaratmıştır. Bu söylemler üzerinden Yaratılış Öyküsü betimlemesi ile konumlandırılan “Kadın”ın, Rönesans dönemine kadar Batı ve İslam düşünürlerini etkilemiş olan Aristoteles’in tesiri sayesinde köle ile aynı statüde değerlendirildiği görülür. İslamiyet’te ise resim ya da tasvir, başta tevhid ilkesinin gözetilmesi olmak üzere, bazı sebeplerden dolayı sakınılarak kendisine mesafeli durulduğu için, bir “minyatür sanatı” olarak ortaya çıkmıştır. Kur’an’da, Havva’nın yaratılışı Yahudilik’teki ve Tevrat’taki kadar detaylı aktarılmadığından dolayı, ilk Hristiyan sanatında görülen yarım oluşmuş, Âdem’den yaratılan kadın betimlemesine İslam sanatında rastlanmamaktadır. Fakat en çok betimlenen “Cennetten Çıkarılış” ile ilgili minyatür örnekleri üzerinden Havva ve Âdem’in tasvirleri, diğer modern dinlerdeki kullanımlarla karşılaştırılabilir. Buna göre, ortak ataerkil anlayış ile karşılaşılırken farklılıklar da gözlemlenebilmektedir. Bu çalışmada, Rönesans öncesi ve sonrası Avrupa sanatçılarının resim ve heykellerindeki Yaratılış Öyküsü betimlemeleri ile İslam coğrafyasının minyatürlerindeki betimlemeler karşılaştırılarak; Âdem ve Havva figürlerinin görsel iletişimdeki ikonografisinin incelenmesi ve kadının toplumsal ve sosyolojik konumunun ortaya konması hedeflenmektedir.

Since the beginning of humanity, religious teachings have given opinions on many issues such as the values of that society and the hierarchy between genders. Although these dogmas have preserved their core as communities evolved, changes are observed parallel to shifting economic, social, political and cultural conditions. Throughout history, tradesmen and artists have taken the role to mirror the sociological structures of historical societies by visualizing scriptures used in sacred scripts and in semiotics the religious texts through paintings, carvings, sculptures and miniatures. By sustaining a personal and social myth and reflecting relationships between men and women and the origin and quality of moral traditions; the story of Genesis comes across as one of the stories that artists produce most. Although some of the religious control practices have been integrated into secular controller practices at the end of the secularization process in the west, religious patterns, motifs, images and practices have entered the general flow of culture and created a moral discourse that revolves around family and sexuality. We see that the status of “Woman” was positioned through the description of the story of Genesis through these discourses and was positioned with slave status through the influence of Aristotle, who had a huge impact on Western and Islamic thinkers until the Renaissance period. Due to the principle of Tawhid in Islam, figurative art was prohibited and painting emerged as “miniature art”. Since the creation of Eve is not as detailed as Jewish and Old Testament in the Qur'an, the depiction of women created from Adam in the Christian art, does not appear in Islamic art. However, we can compare the depictions of Eve and Adam with the uses of other modern religions through the miniature examples of "Expulsion from Paradise" that are most depicted. According to this, while the common patriarchal understanding appears, the differences can be observed. This study compares the descriptions of the story of Genesis in the paintings and sculptures of European artists before and after the Renaissance and the descriptions in the miniatures of the Islamic geography; It is aimed to examine the iconography of Adam and Eve figures in visual communication and to reveal the social and sociological position of women.