Cilt 9, Sayı 68 (Nisan 2020)

Araştırma Makalesi

Türk Makam Müziğinin Batılılaşma Sürecine Genel Bir Bakış: Ankara Radyosu Örneği

Yayımlandı 30.04.2020

Cilt 9 Sayı 68 kapak

Öz

Kültür ve sanat alanı, her dönem çeşitli politikalar ile devletin kontrolünde ve himâyesinde olmuştur. Yüzyıllarca Osmanlı Devleti’nin himâyesi altında olan ve resmî müziği olarak görülen makamsal müzik, Batılılaşma hareketleri neticesinde 19. yüzyıldan itibaren değişim ve dönüşümlere uğramıştır. Cumhuriyet’in ilânı ile bu süreç son hâlini almış, izlenen politikalar sonucu Türk makam müziği geçmişe ait olarak görülmüş ve Gökalpçı doktrin ışığında milli musiki yaratma gayesiyle çeşitli kısıtlama ve yasaklamalara uğramıştır. Bu araştırma, Cumhuriyet’in ilânının ardından müzik alanında yapılmaya çalışılan ıslahatların radyoculuk faaliyetlerine etkisinin Ankara Radyosu üzerinden incelenmesine odaklanmıştır. Bu araştırmanın konusu kapsamında yapılan arşiv taramasından elde edilen kitap, dergi, gazete ve makaleler; Ankara Radyosu’na ait bilgiler içermesi açısından incelenmiş ve betimlenmiştir. Bu sebepten araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden betimleme üslubu ile yürütülmüştür. Araştırmanın sonucunda, Ankara Radyosu’nun, kuruluşundan itibaren hâkim ideolojiden çok uzaklaşamadığı, Türk makam müziğine tavırsal bir yenilik getirse de yayıncılıkta Batı müziğine ağırlık vererek makamsal müziği geri plânda bıraktığı gibi sonuçlara ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler Türk makam müziği, Tek Parti Dönemi, Ankara Radyosu, İstanbul Radyosu, Batılılaşma

Abstract

A General Overview of the Westernization Process of Turkish Maqam Music: A Case Study of Ankara Radio

The fields art and culture have always been controlled and protected by authorities through various policies. Having been protected by the Ottoman Empire for many centuries, and seen as the official music of the empire, makam music went through various changes and transformations due to the Westernization movements from the beginning of the 19th century onwards. Turkish makam music which took its final form with the proclamation of the Republic in 1923, began to be seen as an archaic element as a result of the policies of this new regime, and was attempted to be eliminated through the Gökalpist doctrine, in order to found a national music. This research has been focused on the analysis of the effects of the reforms attempted in the musical area following the proclamation of the Republic, on the broadcasting activity in Ankara Radio. Books, magazines, newspapers and articles which give information about the Ankara Radio, have been determined and accessed through the archive research, and examined thoroughly. Thus within this research has been employed a qualitative descriptive research method.

As a result of the research, it has been concluded that Ankara Radio could not avoid the dominant ideology since its foundation and has been kept Turkish makam music in the background thereby concentrate on Western music on broadcasting, even though it brought an stylistic innovation.

Keywords Turkish makam music, One-Party Era, Ankara Radio, Istanbul Radio, westernization

PDF

Kaynakça

  1. Aksoy, Bülent. Geçmişin Musıki Mirasına Bakışlar. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2008.
  2. Alimdar, Selçuk. Osmanlı’da Batı Müziği. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016.
  3. Althusser, Louis. İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. İstanbul: İletişim Yayınları, 2002.
  4. Attali, Jacques. Gürültüden Müziğe. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2017.
  5. Ayas, Güneş. Mûsiki İnkılâbı’nın Sosyolojisi: Klasik Türk Müziği Geleneğinde Süreklilik ve Değişim. İstanbul: Doğu Kitabevi, 2014.
  6. Bardakçı, Murat. Refik Bey – Refik Fersan ve Hatıraları. İstanbul: Pan Yayıncılık, 1995.
  7. Beşiroğlu, Şefika Şehvar. III. Selim Devrinin Müzik ve Müzisyenler Açısından İncelenmesi. Sanatta Yeterlilik Tezi, İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
  8. Boran, İlke, Kıvılcım Yıldız Şenürkmez. Kültürel Tarih Işığında Çoksesli Batı Müziği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2018.
  9. Aksoy, Bülent. Cüneyd Orhon Anlatıyor: Radyo Günlerim. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2009.
  10. Gazimihal, Mahmud Ragıp. “İlimde Sathiliğin Mahzurları.” Milli Mecmua c. 2, s. 15: 34, 1924.
  11. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. İstanbul: Varlık Yayınevi, 1968.
  12. Granda, Cemal. Atatürk’ün Uşağı İdim. İstanbul, Hürriyet Yayınları, 1973.
  13. Güdek, Bahar, Adem Kılıç. “Muzık-i Hümayun’dan Günümüze Klasik Batı Müziğinin Türkiye’deki Tarihsel Gelişimi.” International Journal of Social Science s. 47: 92, 2016.
  14. Kıyak, Hüseyin. Yüzyıllık Metinlerle Tanburî Cemil Bey. Ed. Kıyak, Hüseyin. İstanbul: Kubbetaltı Neşriyatı, 2017.
  15. Koç, Nurgün. “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Radyo.” CTAD 15: 70, 2012.
  16. Kütükçü, Tamer. Radyoculuk Geleneğimiz ve Türk Musikisi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2012.
  17. Öğütle, Vefa Saygın, “Hüseyin Etil. Bir Geçiş Döneminde Müziğin Kalp Çarpıntıları.” Doğu Batı s. 62: 106, 2012.
  18. Özalp, Mehmet Nazmi. Ruşen Ferit Kam. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1995.
  19. Özcan, Nuri. “Tel, Mesud Cemil”. İslam Ansiklopedisi. c. 40. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  20. Özer, Mehmet İhsan. “Türk Müziği İcrasında Yönetim”. Sanatta Yeterlilik Tezi. İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsüi 1995.
  21. Özer, Tuğrul. (2016). III. Selim Dönemi İstanbul Kültür Ortamlarında Müziğin Yeri. Yüksek Lisans Tezi. İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
  22. Özyıldırım, Murat. Arap ve Türk Musikisinin XX. Yüzyıl Birlikteliği. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2013.
  23. Sanlıkol, Mehmet Ali. Çalıcı Mehterler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011.
  24. Sarı, G. Çolakoğlu. “19. Yüzyıl Batılılaşma Hareketlerinin Osmanlı-Türk Müziğine Yansımaları.” Türkiye Sosyal Araştırma Dergisi, s. 181: 33, 2014.
  25. TBMM Tutanak Dergisi, Dönem IV, Toplantı 4, c. 25 (Kasım 1934): 4.
  26. Uzel, Nezih. Radyo’da Bir Gün. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2006.
  27. Ünlü, Cemal. Git Zaman Gel Zaman. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2004.
  28. Vural, Timur. Türklerde Askerî Müzik Geleneği: Tuğ, Nevbet, Mehter. Konya: Çizgi Kitabevi, 2013.
  29. Yazgan, Teoman. "Cumhuriyet’in Örnek Bir Kültür Kurumu: Ankara Radyosu." TRT Akademi. c.1, s.1: 300, 2016.
  30. Zeybek, Özge. “Türk Makam Müziği’nde Üslûp-Tavır Görüşleri Doğrultusunda Münir Nurettin Selçuk, Alâeddin Yavaşça ve Bekir Sıtkı Sezgin İcrâlarının Analizi.” Yüksek Lisans Tezi. İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  31. URL 1 Adlı, Ayşe. “Alaeddin Yavaşça: Devletin Sırtı Hala Türk Müziğine Dönük”. Erişim Tarihi: 05 Ağustos 2019. http://www.musikidergisi.net/?p=632
  32. URL 2 Aksoy, Bülent. “Cumhuriyet Döneminde Devlet Radyosunun Türk Musikisi Üzerindeki Etkileri”. Erişim Tarihi: 31 Ekim 2019. https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=356014&/Cumhuriyet-Döneminde-Devlet-Radyosunun-Türk-Musikisi-Üzerindeki-Etkileri-/-Dr.-Bülent-Aksoy-
  33. URL 3 Sarı, Ayhan. “Prof. Dr. Gültekin Oransay’ın ‘Divan Küğü Tarihi’ Ders Notlarından (1982)”. Erişim Tarihi: 06 Ağustos 2019. http://www.musikidergisi.net/?p=481
  34. Saner, Nejat. “Ankara Radyosunun Yeni Proğramı”. Radyo Dergisi. 1 Kasım 1946.
  35. “İnce Saz Kalkmalı Mı?”. Cumhuriyet Gazetesi. 7 Mayıs 1933.
  36. “Radyomuzda Üç Aylık Yeni Program”. Radyo Dergisi. 15 İlkteşrin 1942.
  37. “Türkiye Radyosu Neşriyat Nisbetleri”. Radyo Dergisi. 15 Sonkânun 1941.
  38. “Şarkı, Gazel Devrinin Sonu”. Vakit Gazetesi. 04 Teşrinisani 1934.