Türk Kültüründe Oyalar: Gaziantep İli Nizip İlçesi Örnekleri
Öz
Oya, Türk halk sanatları içerisinde önemli bir yere sahip olan ve günümüzde de varlığını devam ettiren önemli el sanatlarımızdandır. Gaziantep yöresi her türlü sanatta olduğu gibi oya sanatında da nadide eserleri barındırmaktadır. Gerek müze koleksiyonlarında, gerekse halkın elinde bulunan oya örnekleri zengin bir kültürün göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Oyalar, insanların duygularını ve düşüncelerini kolaylıkla aktarabildiği en önemli araçlardan biridir. Geleneksel kültürümüzü yeni nesillere aktarma görevinin yanı sıra, konuları bakımından yaşadıkları ve üretildikleri zamana ve olaylara tanıklık ettikleri görülmektedir. Bununla birlikte oyalar kişiye ekonomik olarak katkı sağlamakta ve boş zamanları değerlendirmektedir. Bu araştırmanın amacı; kültürel ve sosyal hayatta önemli bir yere sahip olan oyaların Gaziantep ili Nizip ilçesinde bulunan örneklerini tanıtmak, incelenen örneklerin günümüzde yeni uygulamalarda kullanılabilirliğini göz önünde bulundurarak, bu sanat dalını yaşatmaya çalışmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle literatür taraması yapılmış, çalışma alanı ile alakalı yayınlar taranarak kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Daha sonraki aşamada saha çalışması yapılarak veriler toplanmış, tüm veriler analiz edilerek sonuca gidilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler Gaziantep, Nizip, oya, gelenek, el sanatları
Abstract
Pinking in Turkish Culture: Gaziantep Province Nizip Patterns
Pinking is one of our important handicrafts, which has an important place among Turkish folk arts and continues to exist today. Gaziantep region has the most beautiful works in pinking art as well as in all kinds of art. Both in museum collections and in the hands of the people, the pinking samples appear as an indicator of a rich culture. Pinking is one of the most important tools that people can easily convey their feelings and thoughts. In addition to the task of transferring our traditional culture to new generations, it is seen that they live and witness the time and events in terms of their subjects. However, pinking contribute economically to the person and evaluate the leisure time. The purpose of this research; to introduce the examples of pinking, which has an important place in cultural and social life, in the Nizip district of Gaziantep province, and to try to keep this art branch alive by considering the usability of the samples examined in new applications today. Qualitative research method was used in the study. Firstly, a literature review was made and a conceptual framework was created by scanning publications related to the field of study. In the next stage, data was collected by field study, and all data were analyzed and the result was tried to be reached.
Keywords Gaziantep, Nizip, pinking, tradition, handicrafts
Kaynakça
- Akpınarlı, Feriha – Baykasoğlu, Nursel – Kurt, Gülten – Yılmazoğlu, İbrahim H. – Yıldız, Eshabil. Kahramanmaraş El Sanatları I. Ankara: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2014.
- Anonim. Yurt Ansiklopedisi Türkiye İl İl Dünü, Bugünü, Yarını 4. İstanbul: Anadolu Yayıncılık, 1982: 3023.
- Anonim. Gaziantep İl Yıllığı. Gaziantep Valiliği, 2002.
- Atay, Ayten. Örücülük. Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1987.
- Barışta, H. Örcün. Türk El Sanatları. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988.
- Barışta, H. Örcün. “İnce Örgüler Tenteneler-Oyalar”. Thema Larousse Tematik Ansiklopedi 6. İstanbul: Milliyet, 1994: 306.
- Develioğlu, Yakude. “Kahramanmaraş Tığ Oyaları”. Uluslararası Türk ve Dünya Kültüründe Kahramanmaraş Sempozyumu Bildirileri I. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Belediyesi Yayınları, 2013: 203-207.
- Eronç, Perihan. Giyim Süsleme Teknikleri. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1984.
- Güler, Mediha ve Kurt, Gülten. “Kahramanmaraş İli Boncuk Oyalarında Uygulanan Teknik ve Kompozisyon Özellikleri”. Uluslararası Türk ve Dünya Kültüründe Kahramanmaraş Sempozyumu Bildirileri I. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Belediyesi Yayınları, 2013: 303-310.
- Gümüş, Deniz ve Uray, Gamze. “Oya El Sanatı Üzerine Bir İnceleme”, (Şubat 2018) 03.01.2020. http://www.sosyalarastirmalar.com
- Koçu, Reşat Ekrem. Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. Ankara: Sümerbank Kültür Yayınları, 1969.
- Korkusuz, Süheyla. Nakış. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1992.
- Koyuncu, Ayşegül. “İğdir Köyü (Denizli- Çivril) Oyalarında Motif ve Kompozisyon Özellikleri”. Halk Kültürü’nde Giyim- Kuşam ve Süslenme Uluslararası Sempozyumu Bildirileri. Eskişehir: Eskişehir Orhangazi Üniversitesi, 2008: 513-523.
- Köklü, Hülya. El İşlemeleri. İstanbul: Ya-pa Yayınları, 2002.
- Onuk, Taciser. “İğne Oyaları”. Türk Halk Edebiyatı ve Folklorunda Yeni Görüşler I. Ankara: Konya Kültür ve Turizm Derneği Yayınları, 1985: 227.
- Ögel, Bahattin. Türk Kültür Tarihine Giriş V. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1978.
- Öğüt, Gürel. “ Oyacılık Sanatı ve Kütahya Oyaları”. Türk Etnografya Dergisi XIII, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1973: 55 – 62.
- Önge, Ergül. Batı Anadolu İğne Oyaları. Konya: Yayınlanmamış Doktora Tezi, 1996.
- Özcan, İlhan. Nizip ve Nizipliler. Kastamonu: Doğrusöz Matbaası, 1969.