Cilt 8, Sayı 63 (Kasım 2019)

Araştırma Makalesi

Zerdeçal Bitkisinden Doğal ve Kimyasal Mordanlarla Elde Edilen Renkler ve Tekstil Liflerinde Kullanımı

Yayımlandı 30.11.2019

Cilt 8 Sayı 63 kapak

Öz

Anadolu, pek çok bitkinin yaşama olanağı bulduğu, elverişli toprakları içinde barındıran önemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Bu topraklardan elde edilen bitkiler yaşama dair her alanda değerlendirilmiş olup bunlardan biri de doğal boyacılıktır. Endüstrileşmenin insan sağlığına verdiği olumsuz etkiyi belirli oranda azaltmak amacıyla pek çok bitkinin kök, gövde, yaprak ve çiçekleri kullanılarak boyar maddeler elde edilmiş ve çeşitli tekstil ürünleri ile bazı gıda maddeleri bu boyar maddeler ile boyanmıştır. Yapılan bu çalışmada sarı renk skala özelliği taşıyan zerdeçal bitkisinin doğal ve kimyasal mordanlar kullanılarak vermiş olduğu renk değişimleri, sürtünme ve su damlası (ıslak-kuru) haslık değerleri belirlenmiştir. Bitkiler, yüne göre %100 oranında karıştırılarak, 1 saat süreyle kaynatılmış ve sıcak ekstraktlar hazırlanmıştır. Alüminyum Potasyum Sülfat, Sitrik Asit, Demir 2 Sülfat (Saçıkıbrıs), Sodyum Karbonat, Sirke, Tuzruhu ve Baca Kurumu olmak üzere yedi (7) adet doğal ve kimyasal mordan, yüne göre %3 - %18 oranlarında kullanılarak boyama yapılmıştır. Ayrıca mordansız ipler de boyanarak, mordanlanmış iplerin renk absorbsiyonu ile karşılaştırma yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler Zerdeçal, mordan, boyar madde, renk, haslık

Abstract

Colors Obtained by Natural and Chemical Mordants From Turmeric (Curcuma Longa) Plant and Usage in Textile Fibers

Anatolia has an important geopolitical position which lets many plants have the opportunity to live and involves favourable soils. Plants obtained from these soils have been utilized in all areas of life and one of them is natural dyeing. In order to reduce the negative effects of industrialization on human health, dyes were obtained by using root, stem, leaves and flowers of many plants so various textile products and some foodstuffs were dyed with these dyes. In this study colour changes, friction and water drop (wet-dry) fastness values of turmeric plant which has yellow colour scale were determined using natural and chemical mordants. The plants were boiled during 1 hour by stirring 100% with respect to the wool and hot extracts were prepared. Using seven (7) natural and chemical mordants including Aluminium Potassium Sulphate, Citric Acid, Iron 2 Sulphate, Sodium Carbonate, Vinegar, Hydrochloric Acid and Chimney Soot dyeing was conducted in the range of %3 - 18% with respect to the wool. Moreover, unmordanted ropes were dyed and compared with colour absorption of mordanted ropes.

Keywords Turmeric, mordant, dyestuff, colour, fastness

PDF

Kaynakça

  1. Aksu Kapucu Ş. 2012. Türkiye'de Piyasalarda Bulunan Bazı Curcuma Longa L. Rizom Ve Preparatları Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar. T.C. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakognozi Programı, Doktora Tezi.
  2. Jayaprakasha, G.K., Jagan, L., Rao, M.,Sakariah, K.K. (2005) Chemistry and biological activities of Curcuma longa. Trends in Food Science & Technology, 16 (12), 533-548.
  3. Ammon, H.P., Anazodo, M.I., Safayhi, H., Dhawan, B.N.,Srimal, R.C. (1992) Curcumin: a potent inhibitor of leukotriene B4 formation in rat peritoneal polymorphonuclear neutrophils (PMNL). Planta Med, 58 (2), 226.
  4. Anonim, (1978a). Boyalı ya da Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metotları Sürtünmeye Karşı Renk Haslığı Deney Metotları - Sürtünmeye Karşı Renk Haslığı Tayini. Ankara: Türk Standartları Enstitüsü Yayınları TS 717.
  5. Anonim, (1978b). Boyalı ya da Baskılı Tekstil Mamulleri İçin Renk Haslığı Deney Metotları-Su Damlasına Karşı Renk Haslığı Tayini. Ankara: Türk Standartları Enstitüsü Yayınları TS 399 /Mart 1978.
  6. Anonim, 1984a. Boyalı ya da Baskılı Tekstil Mamülleri İçin Renk Haslığı Deney Metodları-Gün Işığına karşı Renk Haslığı Tayini Metodu. Türk Standartları Enstitüsü Yayınları TS 867, Ankara
  7. Anonim 1984 b. Tekstil Mamüllerinin Renk Haslığı Tayinlerinde Lekelerinin (Boya Akması) ve Solmanın (Renk Değişmesi) Değerlendirilmesi İçin Gri Skalaların Kullanma Metodları, Türk Standartları enstitüsü yayınları TS 423, Ankara
  8. Başer K. H. C., 2012. Zerdeçal (Curcuma longa L.). Bağbahçe Dergisi 44, 26-27.
  9. Çöteli , E., Karataş, F.,2017. Zerdeçal (Curcuma longa L.) Bitkisindeki Antioksidan Vitaminler ve Glutatyon Miktarları ile Total Antioksidan Kapasitesinin Belirlenmesi, Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt33, Sayı 2, 2017
  10. Enez, N. 1987. Doğal boyamacılık Anadolu’da yün boyamacılığında kullanılmış olan bitkiler ve doğal boyalarla yün boyamacılığı. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, 449; 80s., İstanbul.
  11. Eyüboğlu, Ü., Okaygün, İ. ve Yaraş, F. 1983. Doğal boyalarla yün boyama. Özkur Basımevi, 137s., İstanbul.
  12. Hiserodt, R., Hartman, T.G., Ho, C.T.,Rosen, R.T. (1996) Characterization of powdered turmeric by liquid chromatography– mass spectrometry and gas chromatography–mass spectrometry. Journal of chromatography A, 740, 51-63.
  13. Kaderli, A. 1991. Doğal boyalar. Kimya Sanat Dergisi, (9); s 3-7, İstanbul.
  14. Karadağ, Recep. Doğal Boyacılık, Ankara: DÖSİM, TC. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Geleneksel el sanatları Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü, 2007.
  15. Önal, Adem. Doğal Boyarmaddeler (Ekstraksiyon-Boyama). Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yayınları, No:07 Araştırma Serisi No:01, 2000.
  16. http://www.kimyaevi.org/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF679A66406202CCB0486EA72958D2E8F3 / Erişim Tarihi:18.11.2019.
  17. http://www.cahilim.com/pdf/elsanatlari/ipleri-boyama.pdf / Erişim Tarihi: 18.11.2019.