Merzifon Cönkü Bağlamında Hece- Aruz Kardeşliği

Amasya’nın en büyük ilçesi olan Merzifon yüzyıllar boyunca önemli bir kültür merkezi olmuştur. Bu merkez, edebî hayatımızın şekillenmesinde oldukça önemli bir yer işgal etmiş ve pek çok şaire ve şiir sanatını sevene yurt olmuştur. Merzifon’un Amasya’dan farkı bir kasaba olması ve halk ile divan şiirini bir arada yoğurabilecek bir konuma sahip olmasıdır. Çorum, Kastamonu, Sinop, Samsun gibi merkezlerin yolu üzerinde büyük bir yerleşim yeri olmak onu bu konuma getirmiştir. Kasaba, âdeta halk şairlerinin güzergahında bir dinlenme, soluklanma hanı görevi yapmıştır. Özellikle on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyılda yaşayan şairlerin bu çevrede uğramak zorunda kaldıkları bir menzil olması, Merzifon’u şairlerin ve şiir severlerin merkezi haline getirmiştir. Dertli, Emrah, Nûrî, Aşık Ömer gibi önemli isimler Eyüp Sabrî gibi Merzifonlu şairlerin davetine icabet etmiş, merkezin sanat hayatına renk katmışlardır.

Elimizde bulunan ve Merzifon Cönkü adını verdiğimiz el yazması eser işte bu ortamın doğurduğu nadide bir kaynaktır. Kendi kütüphanemize Merzifon’dan dahil ettiğimiz bu eserin en ilginç yönü, halk ve divan şiirlerini eşit olarak kaydetmesidir. İçerisinde Bâkî gibi büyük divan şairinden şiir olduğu gibi, halk şairlerinin aruzla yazılmış onlarca şiiri de vardır. Diğer taraftan, maniden koşmaya onlarca hece şiiri de bu cönkte bir araya getirilmiştir. Toplamda otuz iki şairden 161 şiir ihtiva eden cönk, Tokatlı Nûrî’nin şiirlerine ağırlık vermiştir. Şiirler, hece ile yazılmış koşma ve mani; aruzla yazılmış divan, sema’î, kalenderî, satranç, gazel, güfte gibi nazım şekillerindedir. Cönkte, toplam 98 aruz şiirine karşılık, 63 hece şiiri mevcuttur. Çalışmamızda, Merzifon Cönkünün özelliklerini ve içerdiği şiirlerin ilk nazım birimlerini sunmayı amaçlamaktayız.

Merzifon, the largest district of Amasya, has been an important cultural center for centuries. This center has a very important place in shaping our literary life and has liked many poets and poetry art lovers. The difference of Merzifon from Amasya is that it is a town and has a position to bring together folk poetry and divan poetry. Çorum, Kastamonu, Sinop, Samsun as a large settlement on the way to such centers has brought it to this position. The town served as a resting, breathing inn on the route of the folk poets. The fact that the poets living in the eighteenth and nineteenth centuries had to stop in this environment made Merzifon the center of poets and poetry lovers. Merzifon ‘s poets and art lovers did not make any mistakes in hosting the folk poets who came and went, so the attraction of the center increased. The prominent names such as Dertli, Emrah, Nûrî and Aşık Ömer accepted the invitation of Merzifonlu poets like Eyüp Sabrî and added color to the art life of the center. The manuscript that we have called Merzifon Cönkü is a rare artifact created by this environment. The most interesting aspect of this work, which we have included in our library from Merzifon, is that the poems of the people and divan are recorded equally. There are dozens of poems written by folk poets as well as poems from the great divan poet like Bâkî. On the other hand, mani from koşma or dozens of poems have been brought together in this cönk. Of the thirtytwo poets, the poet, containing 161 poems, concentrated on the poems of Tokatlı Nûrî. Poems, written in koşma and mani and divan, semai, kalenderi, satranc, gazel, şarkı written in aruz. The book has a total of 98 “aruz” poems and 63 “hece” poems. In this study, we aim to present the properties of the Merzifon Intensity and the first verse units of the poems it contains.