Çatalhöyük’te Çıkarılan Boğa Boynuzlarını Anlamlandırmada Antik Dönem Mitolojilerindeki Boğa Figürü

Bilinen insanlık tarihinde, tek tanrılı dinlere gelene kadar tanrısal figür; insan, bitki, dağ, insan ve hayvan karışımı ya da sadece hayvan figürü gibi çeşitli şekillerde sembolize edilmiştir. Yazılı tarihe geçmeden önceki zamanları anlamaya yardımcı olan arkeolojik kalıntılar arasında, dinsel inanışla ilgili olduğu düşünülen tanrı sembolleri arasında Boğa da vardır. Çatalhöyük kazılarında ortaya çıkarılmış boynuz ve boğa başlarının dinsel bir anlamı olup olmadığı bu çalışmanın konusudur. Genel kanı boğa boynuzlarının dinsel bir anlamı olduğu üzerinedir. Bu kanıyı desteklemek amacıyla, Çatalhöyük coğrafyasına yakın medeniyetlerde benzer bir inanış olup olmadığına bakma ihtiyacı doğmuştur. Sağlam bir dayanak sunmak için yazılı dönemin antik medeniyetlerine bakılmıştır. Bu medeniyetler ticaret, göç ve siyasal olaylarla etkileşimde bulunup kültürel alışveriş yapabilecekleri antik dönem Mezopotamya, Mısır, Hitit ve Yunan medeniyetleri ile sınırlandırılmıştır. Araştırma için seçilmiş materyaller, konuyla ilgili kitaplar, dergi makaleleri, sözlükler, arkeolojik değeri olan kabartma, mühür ve resimlerdir. Araştırma sonucunda boğa kültünün seçilen medeniyetler arasında belirgin olarak öne çıktığı ve sembolik anlamları bakımından benzer oldukları tespit edilmiştir. Tespit edilen benzerlikler, mitolojik öyküler ve görsel betimler karşılaştırılarak ortaya konmuştur. Mezopotamya, Mısır, Hitit ve Yunan medeniyetlerinin boğa kültü ile Çatalhöyük boğa boynuzları arasında kurulan bağlantıya dayanarak boğa kültünün çok eskilere dayandığı görülmektedir. Çatalhöyük boynuzlarının, tanrısal olanı sembolize etmede belirlenmiş ilk kültsel objeler arasında oldukları sonucuna varılmıştır.

In known human history, god figure is symbolized in various forms such as human, plant, mountain, mixture of human and animal till the era of monotheistic religions. Bull figures-god symbols which are thought to be realated with religious beliefs, are among the archaeological remains that helps to understand pre-historic times. The research theme of this study is, whether the Horn and bull heads unearthed at the excavations at Çatalhöyük have a religious meaning or not is. The general belief is that the bull horns have a religious meaning. To support this idea, a need has arisen to inquire the civilizations close to Çatalhöyük, whether they have similar beliefs or not. To provide a solid foundation the ancient civilizations are examined. These civilizations are limited to ancient civilizations of Mesopotamian, Egyptian, Hittite and Greek which can interact culturally with trade, migration and political events. Selected materials for the research are related books, journal articles, dictionaries and reliefs, seals and paintings that have archaeological value. As a result of the research, the horn cult was found to be coming to the fore among the selected civilizations and also similar in terms of symbolic meanings. Identified similarities are verified by comparing mythological narratives and visual descriptions. With reference to the connection established between the bull cults of Mesopotamia, Egypt, Hittite, Greek civilizations and Çatalhöyük, it is anticipated that the bull cult was very ancient being. Çatalhöyük bull horns which were among the first religious objects are determined to symbolize the divine.