Türk Kültüründe Hamam Geleneği ve Resim Sanatına Yansımaları

Hamam, Türk geleneğinde hem dinsel hem fiziksel temizlik için gerekli temizlenilen, yıkanılan mekanlardır. Selçuklular, Beylikler ve Osmanlılar devrinde zaviyeli camilerin çevresinde dini, ticari ve askeri yapılar ile başlayarak daha sonra külliyeler içinde vakıf sistemi ile yer almıştır. Hamamlar yalnızca yıkanılan yerler değil, her sınıf halka açık, sosyal hayatta değişik toplum tabakaları arasındaki iletişimi sağlayan mekânlardı. Bulundukları merkezi etkiliyor ve merkezden etkileniyorlardı. Müslümanlar gibi azınlıklar da, dini farklılıklar nedeni ile kendi cemaatlerinin vakıf hamamlarını, toplu yaşadıkları mahallelerde kurmuşlardı.

Türklerde hamam kültürü edebiyatımızda, mimaride ve güzel sanatlarda yer almıştır. Türk resminde hamam kültürü minyatür örnekleri ile başlar. Hamamla ilgili minyatürlere "Surname-i Hümayun", "Hünername", "Zenname" v.b. kitaplarda rastlıyoruz. Abdullah Buhari batı resim tekniğine geçişin ilklerindendir. Sanatçının "Kurnada yıkanan kadın" ve "Kaplıcada yıkanan erkekler" tabloları I.Ahmet albümünü süslüyor. Ressam Münif Fehim'in "Kadınlar hamamı" tablosu sıcaklıkta kurna başında yıkanan, göbek taşında terleyen ve leğende çamaşır yıkayan kadınları gösteren hareketli, gerçekçi bir kompozisyondur. Türk Hamamı'nın resimlere konu oluşu, yabancı gezginlerin gezi notları ve bazen kendilerinin, bazen de onların anlattıklarını çizen yabancı sanatçıların resimleriyle yaygınlaşmıştır. Türk ressamlar tarafından hamam konusu tıpkı harem gibi gizli kalması gereken bir gelenek gibi düşünülüp, sıkça işlenmemiştir. Türk hamamı, tarihin çok eski çağlarından çıkıp, günümüze kadar gelen, Türk insanının kültür ve yaşam zenginliğine pek çok alanda ışık tutacak nitelikte bir olgudur. Atalarımızdan bize kalan bu kültür mirasımızı sadece eski yapıları ile değil, sağlık, sosyal yaşam ve sanat değerleri ile koruyup, geliştirerek resim sanatına yansımalarını sağlamak, gelecek kuşaklara aktarılması için Türk resim sanatçılarına büyük görevler düşmektedir.

Turkish baths, or hamams are necessary to the Turkish tradition for both religious and physical cleansing. In the Seljuk, Principalities and Ottoman periods, hamams began to be built in religious, commercial and military buildings near mosques with zawiyah, and then they were built inside the Islamic-Ottoman social complexes (külliye) by the foundation system. Hamams were open to people from all walks of life and allowed different strata of the community to socialize.They both affected and were affected by their locations. Religious minorities in the society established foundational hamams for their own communities in the districts where they were numerous. Hamam culture is included in Turkish literature, architecture and fine arts. In Turkish painting, the inclusion of hamam culture begins with examples in the craft of miniatures. Miniature works depicting hamams are found in books such as Surname-iHümayun (The Imperial Festival Book), Hünername (The Book of Gestures) and Zenname (TheBook of Women). Abdullah Buhari was one of the first painters to adopt Western painting techniques. His paintings, Woman at the Bath and Men Bathing in a Hot Spring were included in the album of Ahmet I. MünifFehim's painting, The Women's Hamam, is a vibrant and realistic composition depicting women bathing in the basin, sweating on the central platform of the hamam (navel stone) and washing clothes in a washbasin.

The Turkish hamam became a common theme in in paintings and journals of foreign travelers, either in paintings by them or other foreign artists who depicted their stories. Turkish painters considered hamams as a tradition that should be kept secret, like the harem, and did not used it as a theme in their works.The Turkish hamam is a phenomenon that emerged very long ago and survived to the present. It is capable of illuminating the richness of Turkish people's culture and lifestyle in many ways. It is an important task of Turkish painters to preserve and improve this cultural heritage and its values regarding health, social life and art and to reflect them in their paintings so that they are conveyed to future generations.