Çağdaş Sanat ile Minyatür’ün Buluşması: Shahzia Sikander’in Sanatı

Bu makalenin amacı, 21. yüzyıl çağdaş sanat ortamındaki Batı’ya odaklanmış ve Batılı değerlere dayanan eğilimlerin değişerek, farklı bir coğrafya ve kültürün mirasını devralmış, Batılılara göre ‘yeni’ bir biçime – ‘minyatür’e – yönelişini, Pakistanlı sanatçı Shahzia Sikander ile örneklendirmektir. Minyatür, Batı sanat tarihi yazımının oryantalist ve indirgeyici tutumuyla sınıflandırdığı, sorunlu bir kavram olan ‘İslam sanatı’nın önemli kollarından kitap sanatlarına ait bir sanattır. Bugün, ‘minyatür’, çağdaş uygulamalarda kullanılan ve hatta öne çıkan/çıkarılan bir terim olarak kabul görmektedir. İslâm ülkelerinin çoğunda minyatür sanatı geleneğinin ve üretimin kesintisiz devam ettiği söylenemez. Ancak, 1971’den itibaren farklı devletler olarak ayrılmış olsalar da Güney Asya ülkelerinin kültürel anlamdaki güçlü bağları ve geleneksel sanat üretimi devam etmiştir. 1990’larda, geleneksel minyatür eğitimi alarak çalışmalarında çağdaş sanat dilini kullanan Pakistanlı sanatçı Shahzia Sikander, Batı’nın/’çağdaş’ın geleneksel ve İslâmî olan ‘minyatür’le yeniden buluşturmuştur. Bu çalışma kapsamında çağdaş sanat ile ‘minyatür’ün buluşması, Sikander’in öne çıktığı ilk minyatür çalışması ve takip eden seçilmiş çalışmaları üzerinden incelenmiştir.

The starting point of this article is to discuss the orientation to a ‘new’ form for Westerners, which held the heritage of a different geography and culture – ‘miniature’, in the contemporary art scene focused on West and based upon Western values. 'Miniature' is a branch of book arts, one of the important branches of 'Islamic art', which is a problematic concept that Western art historiography classifies with its orientalist and reductive attitude. Today, 'miniature' is accepted as a term used and even featured in contemporary practices. It cannot be said that the tradition of miniature art and its production continue uninterruptedly in most of the Islamic countries. However, even though they were separated as different states since 1971, the strong cultural ties and traditional art production of South Asian countries have continued. In 1990s, Pakistani artist Shahzia Sikander, who completed traditional miniature education and used the language of contemporary art in her works, reunited the Western/'contemporary' with the traditional and Islamic 'miniature'. Within the scope of this paper, the meeting of 'contemporary' and 'miniature' was examined through Sikander's first miniature work and her selected subsequent artworks.