RUHDİLBİLİM VE ÇAĞRIŞIM SÖZLÜKLERİ

Disiplinlerarası bir alan olarak ruhdilbilim dünyada, ruhbilim ve dilbiliminin kesişme noktasında 1950’li yıllarda ortaya çıkmıştır. Ruhdilbilimin Rusya’daki temelleri ise 19. Yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında Rus ruhbilimciler ve dilbilimcilerin çalışmalarıyla atılır. Rus ruhdilbilim kuramlarının temelleri Rusya’daki çalışmalara dayanmaktadır. Bu çalışmalar, kuramların Batıdaki benzerlerinden ayrılarak kendi iç dinamikleriyle gelişmesini sağlamıştır. Bu iç dinamikler, ruhbilim ve dilbilim temellidir. Ruhbilim alanında insanın oyun, iletişim, öğrenme, emek ve sanat gibi tüm faaliyetlerinin temelinde bilinçli olma, dönüşebilme, üretici ve toplumsal olma özelliklerini barındırdığını söyleyen yaklaşımlardır. Dilbilim alanında ise dil-düşünce ilişkisine vurgu yapan ve dilin insan bilişsel dünyasından ayrılamayacağını ileri süren düşüncelerdir. Rusya’da ruhdilbilim, söz konusu yaklaşım ve düşünceler nedeniyle “Söz Faaliyeti Kuramı” adı altında gelişmiştir. Söz Faaliyeti, dilin anlama, konuşma, yazma, okuma gibi her türlü alanını kapsar. Söz Faaliyeti Kuramı, yaşayan dili konuşma sırasında inceler. Dilsel bilinç Rus ruhdilbilimcilerce ana inceleme konusu olur. Dilsel bilincin ortaya konulması amacıyla geniş katılımlı ve geniş hacimli çağrışım sözlükleri yapılır. Çağrışım sözlükleri kültürlerarası farklılıkları ve benzerlikleri göz önüne sererek, iletişim açısından doğru anlaşmaya yardımcı olmaktadır. Çalışmada Rusya’da ruhdilbilim kuramların ortaya çıkışı ve temel özellikleri ile birlikte önemli bilim adamlarının çalışmalarına değinilmiştir. Çalışmanın amacı Rus ruhdilbiliimciler tarafından dilsel bilincin ortaya çıkarılmasında başvurulan çağrışım deneylerini, özelliklerini, çeşitlerini ve faydalarını göstermektir. Ayrıca Türkçe benzer çalışmaların yapılmasının ne derece önemli olduğu anlatılmış ve diller arası karşılaştırmalı çalışmaların dilbilim, kültürbilim ve toplumbilime katkısı açıklanmıştır.\nAnahtar Kelimeler: Ruhdilbilim, çağrışım, dilsel bilinç, kültür, kontsept, kelime çağrışımı normları\n

As an interdisciplinary field, psycholinguistics in the world revealed at the intersection of psychology and linguistics in the 1950s. The basics of Russian Psycholinguistics were founded in the late 19th and 20th century by the Russian psychologists and linguists. Fundamentals of Russian psycholinguistic theories are based on the studies in Russia. These studies led to the development of their own internal dynamics by separating from similar theories in the West. These internal dynamics are based on psychology and linguistics. These are psychological approaches that state that all human activities such as play, communication, learning, labor and art include the characteristics of being conscious, transforming, productive and social and in the field of linguistics these are the ideas that emphasize the language-thought relationship and argue that language cannot be separated from human psychology. Psycholinguistic in Russia was developed under the name of “The Speech Activity” Theory because of these approaches and ideas. The Speech activitiy, covers all kinds of areas, such as reading, language comprehension, speaking, writing. The Speech Activity Theory examines living language during a conversation. The main subject of study of the Russian psycholinguists is the linguistic consciousness. Association dictionaries, by way of laying cultural differences and similarities into account, helps to communicate correctly. Аssociation dictionaries are needed in language learning, in translation studies and every field in which it is important to decompose the differences linguistic consciousness. In this study, the emergence and basic features of psycholinguistic theories in Russia and the studies of important scientists are mentioned. The aim of the study is to show the features, types and benefits of association experiments used by Russian psycholinguists to reveal linguistic consciousness. In addition, the importance of conducting similar studies in Turkish and the contribution of interlingual comparative studies to linguistics, cultural studies and sociology are explained.\nKeywords: Psycholinguistics, association, linguistic consciousness, culture, concept, word association norms\n