TİPOGRAFİK SİSTEMLER TEMELİNDE YURDAER ALTINTAŞ AFİŞLERİNİN ÇÖZÜMLENMESİ

Bir yazılı ve görsel ifade aracı olarak tipografinin geçirdiği sürekli dönüşüm iletişim tarihinde uzun bir dönemi kapsamaktadır. Bu dinamik sürecin tetikleyici unsurları, aynı zamanda sanat ve tasarım alanındaki yeni anlayış ve hareketlere de zemin oluşturduğu bilinen endüstriyel ve siyasi gelişmelerdir. Bu süreç içerisinde özellikle afiş tasarımında tipografi kullanımının çeşitli amaçlar doğrultusunda şekillendiği görülmektedir. Yazı bazen salt bilgi iletme işlevini yerine getirirken bazen bu işlevine ek olarak görsel imgelere dönüşmüş ve tasarımın önemli bir unsuru halini almıştır. Bu kullanım çeşitliliği, tasarımın bir öğesi olarak tipografinin kategorik sistemler temelinde tanımlanması ve uygulanmasını mümkün kılmaktadır. Bu araştırmada, Türkiye’de grafik tasarımın öncü isimlerinden Yurdaer Altıntaş’ın afiş tasarımlarında kullandığı metinsel düzenlemelerin tipografik sistemler temelinde nasıl bir görünüme sahip olduğu sorusunun cevabı aranmıştır. Araştırma doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma kapsamı amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan maksimum çeşitlilik yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma kapsamında Yurdaer Altıntaş’ın kişisel internet sayfasından ulaşılabilen 104 afişin tamamı incelenmiştir. Çalışma kapsamına dâhil edilen afişler kategorik içerik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Altıntaş’ın afişlerinin analizinde Kimberly Elam’ın “Tipografik Sistemler” adlı kitabında yer alan sistemler ölçüt olarak kullanılmıştır. Araştırma kapsamına dahil edilen tüm afişler incelendiğinde, Altıntaş’ın 1900’lü yılların başlarından itibaren Avrupa ve Amerika’da gelişmeye başlayan modern grafik tasarım hareketlerini ve bu hareketlerin yenilikçi tipografi dilini çok iyi bir şekilde özümsediği ve gerek yerel gerekse evrensel motifleri kullanarak kendine özgü üslubuyla çok başarılı şekilde bir araya getirdiği görülmektedir. Buna göre tasarımcı, tipografik elemanları yalnızca bilgi ileten metinler olarak kullanmamış, anlatımını güçlendirmek adına yeri geldiğinde görsel figürler olarak da onlardan etkili bir şekilde yararlanmıştır. \n\nAnahtar Kelimeler: Grafik tasarım, afiş tasarımı, Yurdaer Altıntaş, tipografi, tipografik sistemler\n

The continuous transformation of typography as a means of written and visual expression covers a long period in the history of communication. The triggering factors of this dynamic process are industrial and political developments, which are known to also lay the groundwork for new understanding and movements in the field of art and design. In this process, it is seen that the use of typography especially in poster design has been shaped for various purposes. While writing sometimes fulfills its function of conveying information, sometimes it has turned into visual images in addition to this function and has become an important element of the design. This variety of uses makes it possible to define and apply typography on the basis of categorical systems as an element of design. In this research, textual arrangements in the poster designs of Yurdaer Altıntaş, one of the leading names of graphic design in Turkey were analyzed on the basis of typographic systems. The research was carried out by document analysis method. The scope of the research was determined by the maximum diversity method, which is one of the purposeful sampling methods. Within the scope of the research, all 104 posters that can be accessed from Yurdaer Altıntaş's personal website were examined. The posters included in the study were analyzed using the categorical content analysis method. The systems in Kimberly Elam's book "Typographic Systems" were used as criteria in the analysis of Altıntaş's posters. When all the posters included in the research are examined, it is seen that Altıntaş has absorbed the modern graphic design movements that started to develop in Europe and America since the early 1900s and the innovative typography language of these movements. It is seen that Altıntaş successfully combined with its unique style using both local and universal motifs. Accordingly, the designer did not only use typographic elements as texts that convey information, but also effectively utilized them as visual figures when necessary to strengthen his expression.\n\nKeywords: Graphic design, Poster design, Yurdaer Altıntaş, Typography, Typographic Systems\n