Çağdaş Türk Resim Sanatında Dışavurumcu Portre ve Otoportrelerde Mukaddes Saran

Sanat alanında var olmanın ispatı olarak portre ve otoportreler, resmedilenin fiziksel özelliklerini yansıtmışlardır. Türk Sanatında, inanç ve yaşayış biçimleri çevresinde ilerleyen portreciliğin geçmişi Karasuk ve Taştık Devirleri mezarlar anıtlarına kadar uzanmaktadır. Osmanlı Dönemi’e gelindiğinde, Fatih Sultan Mehmet sayesinde portrecilik anlayışının geliştiği ve minyatür sanatının bu gelişime katkı sağladığı bilinmektedir. Çağdaş Türk resim sanatında, resme duyulan heyecan farklı akımlar ve sanatsal eğilimlerle portre ve otoportrelere aktarılmıştır. Bu akımlardan bir tanesi olan Dışavurumculukta, sanatçıların duygu durumları eserler aracılığıyla izleyicilere sunulmuştur. Araştırmada tarihsel süreçte portre ve otoportre; 1923-1960 yılları arasında çağdaş Türk resim sanatında Dışavurumculuk konularına değinilmiştir. Araştırmanın ana konusunu, 1938-1939 yılları arasında Devlet Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenim gören Mukaddes Saran’ın portre ve otoportre örnekleri ile Avni Arbaş ve Nedim Argun’un Saran’ı model olarak kullandığı portreler oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında Mukaddes Saran, Avni Arbaş ve Nedim Argun’un toplamda on bir eseri “Feldman Modeli”nin sanat eseri eleştirisi basamaklarından betimleme, çözümleme, yorumlama ve yargı aşamalarına göre incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinin benimsendiği çalışmada kitaplar, makaleler ve sanatçı kataloglarından elde edilen verilerin, metinsel analizleri yapılmıştır. Sonuçta, Mukaddes Saran’ın Dışavurumcu pek çok eser ürettiği, Avni Arbaş ve Nedim Argun gibi sanatçılara model olarak esin kaynağı olduğu anlaşılmıştır.

As proof of existence in the field of art, portraits and self-portraits reflected the physical characteristics of the picture. Turkish Art, those personal expressions have been in progress and shaped around faith and lifestyles, and also we can witness their history until Karasuk and Taştık Periods’ graves. During Ottoman Empire , mentality of performing portraits were improved with efforts of Fatih Sultan Mehmet ;also Art of Miniature was known to contribute to this progress. In contemporary Turkish painting art, excitement felt for painting has been transferred to portraits and self-portraits through different art movement and artistic tendency. In Expressionism, which is one of these art movements, the emotional states of the artists were presented to the audience through works. In this research, portrait and self-portrait through historical process and Expressionism between 1923 and 1960 was referred in contemporary Turkish painting. The main subject of the research is to examine the portrait and self-portraits samples studied by the State Academy of Fine Arts between 1938-1939, and the portrait works by Avni Arbaş and Nedim Argun, which take Saran as models. Within the scope of the research, eleven works of Mukaddes Saran, Avni Arbaş and Nedim Argun were analyzed according to the stages of art criticism of the "Feldman Model", based on the stages of description, analysis, interpretation and judgment. In the study, in which qualitative research methods were adopted, textual analysis of the data obtained from books, articles and artist catalogs were made. As a result, it was understood that Mukaddes Saran produced many Expressionist works and inspired artists such as Avni Arbaş and Nedim Argun as models.