Başkurt Türkçesinde Hayvan Adlarıyla İlgili Aktarmalar

Aktarmalar, birçok dil bilimci tarafından dillerin temel niteliklerinden sayılan ve çok anlamlılığı doğuran etkenlerin başında yer alır. Retorik çalışmalarda eskiden beri güçlü, etkileyici anlatımı sağlayan söz sanatları arasında ele alınan aktarmalar, toplumun kültürel özellikleri ve eğilimleri doğrultusunda biçimlenir. Kelimelerin çok sayıda yan anlam kazanmasını da sağlayan aktarmalar “Deyim Aktarması” ve “Ad Aktarması” başlıkları altında değerlendirilir. Deyim aktarması, ad aktarması dilin mental betimlemeleri naklettiği yollar olarak ifade edilir. Aktarmaların her dilde en yaygın türü, deyim aktarması ya da eğretileme (metaphor)’dir. Ad aktarması, psikolinguistik ve idrakî bir olgu ve söz sanatıyla ilgili bir beceri kabul edilir. Bu çalışmada, Türk dilinin lehçelerinden biri olan, doğaya ve somuta bağlı anlatımın güçlü olduğu Başkurt Türkçesindeki aktarmalardan hayvan adlarıyla ilgili olanlar değerlendirilmektedir. “Bir kavramın ilgili veya bağlantılı başka bir kavram vasıtasıyla anlatılması” şeklinde tanımlanabilecek olan ad aktarması, Başkurt Türkçesinde “metonimiya” terimiyle gramerlerde yer almaktadır. Farklı adlandırma, ad değiştirme olarak da değerlendirilen “metonimiya” bir şeyi adlandırmanın en kısa yolu sayılmaktadır. Başkurt Türkçesi gramerlerinde, deyim aktarması ise çok anlamlılık içinde bir alt başlık olarak “metafora” terimiyle ele alınmakta ve atama metaforalar “ad verme metaforları”, obrazlı metaforalar “canlı metaforlar”, individual-sitilistik metaforalar “bireysel metaforlar” olmak üzere üç grupta incelenmektedir. Aktarmalardaki yenilik, bir niteleme yoluyla anlamsal uygunluk ve farklılık üretmeye dayanır. Anlamsal yenilik, üretici hayal gücüne bağlanabilir. Aktarmalarda da yeni bir anlamsal belirginliğin doğuşu, kurallara göre üreten bir hayal gücünün ne olabileceğini çok güzel gösterir. Türkiye'de hanımeli olarak bilinen bitkiyi ayıw balanı “ayı bitkisi", uzun, çiçeksiz bir bitkiyi quyan qŭlaq “tavşan kulak” olarak adlandıran; sözü uzatmayı at qŭlŭnlatıw “at doğurtmak” olarak değerlendiren Başkurt Türklerinin üretici hayal gücünü gösteren aktarmalardan sadece hayvan adlarıyla ilgili kurulanlar incelendiğinde toplumun kültürel yapısının ne kadar zengin olduğu ortaya çıkar.

Regarded as one of the fundamental characteristics of language by many linguists and partaking at the very front of factors that create polysemy are transfers of meaning. Transfers that are approached since old rhetorical studies as part of strong figures of speech, which provide impressive expression, are shaped in line with society's characteristics and trends. Transfers, which provide the word with a large number of meanings, are evaluated under the titles "Metaphor transfer" and "Name transfer". Metaphor transfer, name transfer are ways to transfer the mental imageries of language. The most common type of transfers in every language is metaphor transfer or metaphor. Name transfer is besides being psycholinguistic and a gradually comprehension of fact also a rhetorical skill. This study evaluates the transfers related to animal names of one of the Turkish dialects, the Bashkir Turkish, which has a strong expression in terms of nature and the concrete. The name transfer, which is defined as the explaining of a concept with a related or another linked concept, is defined as "metonimiya" in the Bashkir Turkish grammar. "Metonimiya", which is also evaluated as different naming or name change, counts as the shortest way for naming. In the grammar of Bashkir Turkish the metaphor transfer however is approached within polysemy under a sub-heading called "metafora" and evaluated in three groups, which are; "atama metaforlar (naming metaphors)", obrazlı metaforalar (living metaphors)”, “individual-sitilistik metaforalar (individual metaphors)”. The innovation in transfers is based on the production of something new with semantic clarity (relevance) by using a non-specific (non-eligible) characterization path. As long as we recognize the habitual use of the word and thereby the incompatibility (mismatch) demonstrated at the level of the literal interpretation of the sentence while passing through new semantic clarity and in a sense through its semantic depth, transfers will always stay alive. Semantic novelty can be connected to the imagination of the producer. The emergence of a new semantic clarity in transfers, beautifully shows what imagination, produced according to rules may be. When the Bashkir Turks, who express the plant known as honeysuckle "ayıw balanı (bear plant)", long plants without flower "quyan qŭlaq (rabbit ear)" and to beat around the bush "at qŭlŭnlatıw (to birth a horse)", and their imaginative transfers about animals are evaluated, we can see an emerging richness, which is also an indication of the richness of the cultural structure of society.