Einfühlung: Estetiğin Zengin ve Muammalı Kavramı

19. yüzyıl Alman estetiğinin merkezinde gelişen Einfühlung kavramı, etikten hermeneutiğe, estetikten psikolojiye, fenomenolojiden sanat tarihine kadar pek çok alanda etkili bir kavramdır. Ne var ki bir alandan diğerine, bir dilden bir başka dile geçerken yüklendiği değişimlerle, anlamı kolayca çözülemeyen, ancak pek çok alan için oldukça besleyici, zengin bir kavram haline gelir. Einfühlung kavramının anlamını tam olarak ifade etmek, bu kavramın gelişim tarihini takip etmek kadar zordur ve bu iki zorluk sıkı sıkıya birbirine bağlıdır. Kökleri bir yandan David Hume ve Adam Smith’in sempati anlayışına, diğer yandan J. Gottfried Herder ve Alman Romantizmi’ne, ayrıca R. Hermann Lotze, F. Theodor Vischer gibi isimlerin estetiğine dayanan bu kavram, Einfühlung formunda ilk kez Robert Vischer tarafından kullanılsa da, bir kuram olarak en kapsamlı haline Theodor Lipps ile ulaşır. Lipps’in açıklamalarında Einfühlung, eski sempati anlayışına oldukça yakındır. Ancak Edward Titchener’ın, Einfühlung kavramının karşılığı olarak İngilizcede empathy terimini uygulamaya koymasıyla, bir yandan sempati ve empati arasında tartışmalı bir ayrım belirginleşirken, diğer yandan empati terimi hem pek çok dilde Einfühlung’un karşılığı olarak, hem de başlı başına bir kavram olarak giderek daha yaygın biçimde benimsenir. Einfühlung kavramını Türkçede karşılamak üzere gerçekleştirilen tercüme çalışmaları ise pek çok farklı deyiş ile sonuçlanır. Burada, söz konusu kavram karmaşasından yola çıkarak, Einfühlung kavramının gelişim tarihi ve güncel mirası, ayrıca temsil ettiği kuram incelenecek, böylece kavramın muammalı yapısı aydınlatılmaya çalışılacaktır.

The concept of Einfühlung, which developed at the center of German aesthetics in the nineteenth century, is an effective concept in many fields from ethics to hermeneutics, from aesthetics to psychology, from phenomenology to art history. However, it becomes a concept that cannot be easily understood, with the changes it undergoes when passing from one field to another, from one language to another, but a rich concept that becomes very nutritious for many fields. To explain entirely the meaning of the concept of Einfühlung is as difficult as to follow the history of its development and these two difficulties are tightly interconnected. The concept of Einfühlung, on the one hand, is based on the concept of sympathy of David Hume and Adam Smith, on the other hand, J. Gottfried Herder and German Romanticism, and the aesthetics of R. Hermann Lotze and F. Theodor Vischer. The term Einfühlung, invented by Robert Vischer, became the more comprehensive theory with Theodor Lipps. Lipps regarded Einfühlung similar to the concept of sympathy. But Edward Titchener coined the term empathy as the translation of Einfühlung. Thus, on the one hand, the controversial distinction between sympathy and empathy became evident, on the other hand, in many languages the term empathy was increasingly adopted as translation of Einfühlung and used as a concept in itself. The concept of Einfühlung is also translated into Turkish in many different ways. Starting from this concept confusion, the history of the development of Einfühlung and its current heritage, as well as the Einfühlung-theory will be examined. In this way, it is aimed to elucidate the puzzling structure of the concept.