İdil Sanat ve Dil Dergisi
www.idildergisi.com
Cilt 14, Sayı 120  2025/5  (ISSN: 2146-9903, E-ISSN: 2147-3056)
Murat BAYAZİT, Didem ÇAĞİNE

NO Makale Adı
1768166600 ORTA FIRAT BÖLGESİ’NDE ELE GEÇEN ORTA TUNÇ ÇAĞI SERAMİKLERİNİN ARKEOMETRİK İNCELENMESİ

Seramik buluntular için yapılan arkeometrik incelemeler seramiklerin ait olduğu toplumlar hakkında yol gösterici bilgiler sağlamaktadır. Özellikle hammadde içerikleri ve pişirim şartları gibi üretim teknolojisine ışık tutan bilgilere analitik analiz teknikleri ile ulaşmak mümkündür. Son dönemde sayıca artmaya başlayan seramik arkeometrisi çalışmaları sayesinde buluntuların hem kendi içlerinde hem de diğer çağdaş seramiklerle karşılaştırmalı olarak ele alınması mümkün olmaktadır. Seramik örneklerin mineralojik ihtivaları ve kimyasal kompozisyonları hammadde hakkında bilgi verirken ayrıca provenans çalışmalarına da katkı sunmaktadır. Bu bilgiler ışığında, mevcut çalışmada Tilbaşar Höyük (Gaziantep) Orta Tunç Çağı tarak bezemeli ağzı yivli seramik buluntuları için kapsamlı bir arkeometrik karakterizasyon gerçekleştirilmiştir. Seramiklerin hammadde içerikleri ve üretim teknolojilerini ortaya çıkarabilmek amacıyla ileri analiz tekniklerinden faydalanılmıştır. Çalışmada XRD (X-ışını difraksiyon), ince kesit (optik mikroskop) ve SEM/EDX (taramalı elektron mikroskobu/enerji saçınımlı X-ışını spektroskopisi) verileri üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Bu teknikler seramik buluntular için kullanılan başlıca metotlardan bazılarıdır. Elde edilen arkeometrik veriler örnek grubunun kalkerli kil içeren hammadde kaynaklarından üretildiğine işaret etmektedir. Bölgenin jeolojik formasyonuna bakıldığında, incelenen seramiklerin yerel üretim olma olasılığının yüksek olduğu düşünülebilir. Seramiklerin bünyesinde tanımlanan mineral ve faz içerikleri örnek seti için pişirim sıcaklık aralığının 700-950oC olduğunu göstermiştir. Petrografik analiz sonuçları seramiklerdeki minerallerin bazalt, silt taşı, kum taşı ve marn kökenli olduğuna işaret etmiştir. Seramiklerin SEM görüntülerinde genel olarak zayıf vitrifikasyon saptanırken, bazı numunelerde kısmi olarak bölgesel vitrifikasyon davranışı olduğu gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tilbaşar Höyük, Orta Tunç Çağı, seramik arkeometrisi, karakterizasyon